Diforc'hioù etre adstummoù "Galleg"

39 okted lamet ,  8 vloaz zo
Diverradenn ebet eus ar c'hemm
D (r2.6.4) (Robot ouzhpennet: av:Француз мацӀ)
}}
 
Ar '''galleg''' zo ur [[Yezhoù romanek|yezh romanek]] gant ur [[substrat]] [[galianeg|galianek]] hag ur [[superstrat]] [[frankeg|frankek]]. CheñchetChañchet en deus diouzh e du, diwar youl tolpadoù tud ouiziek (evelvel tud ar ''[[Pléiade]]'') pe ensavadurioù (evelvel an ''[[Académie Française]]''). E kerentiad ar yezhoù gallek-ha-romanek emañema ar galleg. Pa veze kaozeet ur bochadkalz yezhoù eus a bep seurtsort familhoù erbar [[Frañs]] (hag a vez graet « ''patois'' » anezheanehe gant dismegañs, pe c'hoazh « yezhoù rannvro » (''langues régionales''), hag a c'haller dispartiañ etre div familh vras, [[yezh oïl|yezhoù oïl]] enban hanternoz, [[okitaneg|yezhoù ok]] erbar c'hreisteiz, hag a zo ul lodenn ag ar familh okitanek-ha-katalanek pe okitanek-ha-romanek), nend eo ar galleg, hag a oa yezh al Lez, nemetnemed ur meskaj lennegel a lod anezheanehe, re oïl dreist-holltout, hiniheñi [[Enez Frañs]] da gentañ penn.
 
== IstorIstoer ==
 
D’al liesañ e vez lavaretlâret eo ar c'hentañ testenn skrivet e proto-c'halleg (pe ''romana lingua'' pe ''roman (yezh)|roman'') ''Serments de Strasbourg'' (Toueadelloù Strasbourg) e [[842]]. Mod arallall e voe en taol kentañ ma oa bet kaoz hag ur yezh roman e [[813]], da-geñver sinod [[Teurgn]]. En destenn lennegel kentañ erbar yezh-se amañ zo bet skrivet tro-dro da [[880]]. HennezhHemañ eo'' Séquence de sainte Eulalie'', metmed gallout a reer lavaroutlâred eo bet skrivet an destenn-se e [[pikardeg]] kentoc'h evitevid e galleg e gwirionez. RetRed eo lavaroutlâred ne servij ket da galz a dra gober un diforc'hdivors etre "langaj" ha "parlant-bro" : n'ene c'haller ket spazhiñ an traoù en ur feson krenn ha fur. ErBar bloaz [[1539]] e laka lezenn [[Villers-Cotterêts]] ar galleg da yezh ar Gwir hag ar [[melestradurezh|velestradurezh]].
 
EvitEvid an istoristoer e c'haller gwelout pemp stad enban emdroadur ar yezh, ha cheñchetchañchet he deus'neus a-dammigoù hag ur stumm d'unan arallall (er skouerioù da-heul hor bo dalc'het skritur ar voullerion. CheñchetChañchet eo bet un tammig a-gaoz'vid boutboud aesoc'h da lenn). Tuioù arallall zo da zispartiñ mareoù disheñval emdroadur ar yezh, ha nend eo ar re-se nemetnemed fesonioù da lavaroutlâred e pe amzer ez euszo bet skrivet un destenn e-keñver stad ar yezh. Ar feson da renkañ stadoù ar yezh dindan n'eo ket diazezet war ar [[yezhadur]] hepken, metmes war ar skritur ivezivé :
* roman (yezh)|roman :
** {{IXvet kantved}}, ''Toueadelloù Strasbourg'' (842) :
== Galleg a-vremañ ==
 
HizivHiriw eo ar galleg ar [[yezh ofisiel]] nemeti enban e-leizh a vroioù, ha graet e vez gantañ e meur a hiniheñi arallall. Lod ag ar broadoù hag a implij ar yezh-semañ zo enban [[Aozadur Etrebroadel ar frañkofoniezh]] (Organisation internationale de la Francophonie). A-vepred emañema bet skrivet ar galleg getgant al lizherenneg latin. A-c'houde ar XVI{{vet}} kanted e vez implijet arouezennoù bihan hag a vo reolennoù dindane adal an XVIII{{vet}} kantved.
 
Ar galleg eo yezh ofisiel emglev ar [[Metr]], hag a lakalak unanennoù diazez er sistem etrebroadel|enanennoù muzuliañ ar [[fizik]]. HennezhHemañ zo unan a ugent yezh ofisiel [[Unaniezh Europa]].
 
 
=== Implij ar galleg erbar bed ===
 
[[Skeudenn:New-Map-Francophone World.PNG|thumb|right|450px|'''Ar galleg er bed'''
|}
 
Ouzhpenn evitevid kement-se ez euszo paot-matmad a c'hallegerion c'hoazh en [[Egipt]], en [[India]] (Pondichery), en [[Italia]] ([[Traoñienn Aosta]]), e [[Laos]], e [[Maouritania]], erbar [[Rouantelezh-Unanet]] (Inizi Angl-ha-Normand), [[Stadoù-Unanet Amerika]] dreist-holltout e ([[Louisiana]] ha [[Bro-Saoz Nevez]]) hag e [[Viêt Nam]].
 
Ar ''[[Frankofoniezh]]'' a zo un aozadur etrebroadel a vroioù hag a c'houarnamantoù e men e vez kaozeet galleg.
 
E-keñver an istor emañ bet ar galleg yezh ar pennoù-bras hag ar [[kenwerzh|genwerzhourien]] e Bro-Saoz e-pad tro-dro 300 vloaz, adal gounit an Normanted betek [[1362]], m'en deus ar [[saozneg]] kemeret lec'h ar galleg evit mat.
 
=== Broioù ma emañema ar galleg ar yezh ofisiel nemeti ===
* [[Frañs]]
* [[Benin]]
* [[Togo]]
 
=== Broioù ma emañema ar galleg unan ag ar yezhoù ofisiel ===
* [[Belgia]] ([[Wallonia]], [[Brusel]])
* [[Burundi]]
* [[Vanuatu]]
 
(1) ErBar Stadoù-Unanet n'eus ket a yezh ofisiel metmed ar galleg e zo anavezet a-renk getgant ar saozneg du-sehont a-c'houde [[1968]], ma voe savet ar COFIDIL.
 
=== Broioù ma vez implijet ar galleg alies ===
 
== Gerioù ==
* Ul levr '''gallek''' a zo ul levr skrivet e galleg.
* '''Gallekaat''' a zo lakaat gallekoc'h, pe lakaat e galleg.
* ''Gallegañ'', da lavaroutlâred eo komz galleg, a ra ar c'hallegerien.
 
=== Liammoù talvoudus ===
Implijer dizanv