Diforc'hioù etre adstummoù "Kamp-diouennañ"

88 okted ouzhpennet ,  8 vloaz zo
Wikipetaat
D (r2.6.4) (Robot kemmet: fr:Camps d'extermination nazis)
(Wikipetaat)
{{Loskaberzh}}
Ur '''c’hamp-diouennañ''' a zo ur [[kamp-bac'h|c’hamp-bac’h]] aozet evit lazhañ tud a vernioù (a gantadoù pe a viliadoù). Peurvuiañ e vez graet an anv-se eus ar c’hampoù-diouennañ savet gant an [[Nazied]] e-pad an [[eil brezel bed]].
 
E kampoù-diouennañ an Nazied e veze aozet ha kaset da benn, gant doareoù an industriezh, al lazhadegañ tud a veze kavet diezhomm, [[Yuzevien]] anezho dreist-holl, hogen [[Romed|tsiganed]] hag [[heñvelrevadedheñvelrevelezh|heñvelrevidi]] ivez. Evit a sell ar Yuzevien e veze graet «an [[diskoulm diwezhañ]] da gudenn ar Yuzevien » eus al lazhadegañ gant an dud e karg dindan an Nazied.
Ur c’hamp-diouennañ a zo ur c’hamp-bac’h aozet evit lazhañ tud a vernioù (a gantadoù pe a viliadoù). Peurvuiañ e vez graet an anv-se eus ar c’hampoù-diouennañ savet gant an [[Nazied]] e-pad an [[eil brezel bed]].
 
E-kerzh [[kendiviz Wannsee]], e-kichenik [[Berlin]], d’an 20 a viz Genver 1942, eo e voe kemeret an disentez da ziouennañ an dud « diezhomm ».
E kampoù-diouennañ an Nazied e veze aozet ha kaset da benn, gant doareoù an industriezh, al lazhadegañ tud a veze kavet diezhomm, [[Yuzevien]] anezho dreist-holl, hogen [[Romed|tsiganed]] hag [[heñvelrevaded]] ivez.
Evit a sell ar Yuzevien e veze graet «an [[diskoulm diwezhañ]] da gudenn ar Yuzevien » eus al lazhadegañ gant an dud e karg dindan an Nazied.
 
Klasket e oa bet diouennañ an dud siet a gorf pe a spered (programprogramm T4) e-barzh ar [[Trede Reich|Reich]] a-raok klask kas da benn an [[diskoulm diwezhañ]] d’ar gudenn yuzev. D’ar c’houlz-se eo e oa bet graet al lazhoù kentañ gant gaz. Ranket o devoa an Nazied paouez gant an euzh hag an droug a oa savet er vro war-lerc’h ma oa bet brudet an oberoù-se gant an ilizoù protestant.
E-kerzh [[kendiviz Wannsee]], e-kichenik Berlin, d’an 20 a viz Genver 1942, eo e voe kemeret an disentez da ziouennañ an dud « diezhomm ».
 
Kregiñ a ra marevezh al lazhadegañ yuzevien gant aozadur ar c’hampoù-diouennañ. A-raok-se e veze klasket o distruj gant an naonegezh hag ar c’hleñvedoù, ha dre o heskinañ er [[ghetto]]ioù ma oant bet tolpet dre heg er broioù aloubet er Reter gant an Nazied. E nevezamzer ar bloavezh 1941, ha gant aloubadeg an [[URSS|Unvaniezh Sovietek]] eo e krogas lazhadeg groñs ar Yuzevien. A-drek linenn an talbenn e veze kaset en-dro gant bagadoù arbennik anvet [[Einsatzgruppen]], a voe lazhet gante etre 700 000 hag 800 000 a dud.
Klasket e oa bet diouennañ an dud siet a gorf pe a spered (program T4) e-barzh ar [[Reich]] a-raok klask kas da benn an [[diskoulm diwezhañ]] d’ar gudenn yuzev. D’ar c’houlz-se eo e oa bet graet al lazhoù kentañ gant gaz. Ranket o devoa an Nazied paouez gant an euzh hag an droug a oa savet er vro war-lerc’h ma oa bet brudet an oberoù-se gant an ilizoù protestant.
 
Kregiñ a ra marevezh al lazhadegañ yuzevien gant aozadur ar c’hampoù-diouennañ. A-raok-se e veze klasket o distruj gant an naonegezh hag ar c’hleñvedoù, ha dre o heskinañ er [[ghetto]]ioù ma oant bet tolpet dre heg er broioù aloubet er Reter gant an Nazied.
E nevez amzer ar bloavezh 1941, ha gant aloubadeg an Unvaniezh Sovietek eo e krogas lazhadeg groñs ar Yuzevien. A-drek linenn an talbenn e veze kaset en-dro gant bagadoù arbennik anvet [[Einsatzgruppen]], a voe lazhet gante etre 700 000 hag 800 000 a dud.
 
==Mont en-dro ar c'hampoù==
Krog e oa ar c’hampoù-diouennañ da vont en-dro adalek penn-kentañ ar bloavezh 1942. C’hwec’h e oant neuze, hag an holl anezho savet e [[Polonia|Pologn]] nevez-aloubet : [[Auschwitz-Birkenau]], [[Treblinka]], [[Majdanek]], [[Sobibór]], [[Bełżec]], [[Chełmno]].
*Evit Auschwitz-Birkenau ha Majdanek a oa war un dro kreizennoù lazhañ diouzhtu ha kampoù-labour dre heg.
*Treblinka, Sobibór, Bełżec ha Chełmno ne oant nemet lec’hioù da lazhañ tud kenkent ha degouezhet. E gwirionez ne oant ket kampoù zoken dre ma ne oa netra aozet a-benn reiñ bod d’an dud [[dezouget]] a veze lazhet diouzhtu. Un nebeud prizonidi koulskoude, a veze lakaet d’ober war-dro ar c’hamp.
 
Evit bezañ sur e chomfe sioul ar brizonidi betek ar vunutenn diwezhañ e veze roet dezho da grediñ e oant o vonet da gaout ur strinkad dour en abeg da reolennoù ar yec’hedouriezh.
Maen-diazez ar sistem e oa ar goanag a veze silet e speredoù an dud betek ar mare diwezhañ. Gant kej-mej ar goanag hag ar spont rak an nerzh kriz hag ar marv e oa trawalc’h da vougañ en den ar c’hoant da stourm ouzh ar vistri ganas, ha se zo kaoz e voe ken aes da sevenerien an [[diskoulm diwezhañ]] kas kement a dud d’ar marv dindan ken berr amzer. Devet e veze ar c’horfoù er fornioù pe douaret e fozioù bras-ec’hon tra ma veze dastumet o feadra, dilhad hag all, ha kaset en-dro da Alamagn gant an trenioù o devoa i degaset. Lorc’h a oa en ijinerien ar sistem gant an aozadur ha mont en-dro al labouradegoù-lazhañ-se. War un dro e lakaent o c’hrabanoù war gement tra a c’halle ar Reich ober e vad anezhañ: dilhad, blev, aour, lunedoù…
Devet e veze ar c’horfoù er fornioù pe douaret e fozioù bras-ec’hon tra ma veze dastumet o feadra, dilhad hag all, ha kaset en-dro da Alamagn gant an trenioù o devoa-i degaset.
Lorc’h a oa en ijinerien ar sistem gant an aozadur ha mont en-dro al labouradegoù-lazhañ-se. War un dro e lakaent o c’hrabanoù war gement tra a c’halle ar Reich ober e vad anezhañ : dilhad, blev, aour, lundedoù…
 
Er c’hampoù–diouennañ ma oa labourerien ivez ne veze ket lazhet kerkent ha degouezhet ar re greñvañ eus an dud. Gouzañv a rankent doareoù-bevañ spontus ar c’hampoù ma veze roet roll da gorvigell ha drougiezh o mistri. Buan e varve al lod vrasañ anezho gant al labour brevus, ar bazhadoù, an naonegezh, ar c’hleñvedoù, a-wechoù gant un tenn war-lerc’h an disterañ fazi, hep ankounac’haat an arnodoù ‘’skiantel’’ a veze graet warno. Ne veze ket hir ar goanag da vevañ, un toullad deizioù nemetken. Sklaved e vezent en ur sistem spontus o lakae da ziskenn izeloc’h eget loened ha da vezañ binvioù da zistruj o zud pe o fobl. Ar c’hampoù-labour dre heg savet e Pologn, pe e vijent kampoù diouennañ pe kampoù-bac’h evel hini [[Stutthof]] e-tal-kichen [[Gdansk]], a rank bezañ disheñvelekaet diouzh ar c’hampoù-bac’h savet a-raok ar brezel war zouar ar Reich. Rak n’o devoa ken karg nemet da lazhañ, abred pe diwezhatoc’hik, an dud a zegouezhe enno.
Ar c’hampoù-labour dre heg savet e Pologn, pe e vijent kampoù diouennañ pe kampoù-bac’h evel hini Stutthof e-tal-kichen Gdansk, a rank bezañ disheñvelekaet diouzh ar c’hampoù-bac’h savet a-raok ar brezel war zouar ar Reich. Rak n’o devoa ken karg nemet da lazhañ, abred pe diwezhatoc’hik, an dud a zegouezhe enno.
 
==Lennegezh==
 
===Liammoù diavaez===
*E galleg:{{fr}} [[Association Fond Mémoire d'Auschwitz]]
*E saozneg:{{en}} [[United States Holocaust Memorial Museum]]
 
==Da vont pelloc’h==
43 616

modifications