Digeriñ al lañser pennañ

Kemmoù

Diverradenn ebet eus ar c'hemm
|}
 
Un [[elfenn gimiek]] eo ar '''wolfram''', ; '''W''' eo e [[arouez kimiek]], '''74''' e [[niver atomek]] ha '''183,84''' e [[mas atomek|dolz atomek]]. Ur [[metal ardreuzat]] eo.<br />'''''Tungsten''''' eo anv all an elfenn-mañ, gant an hevelep arouez '''W'''.
* '''''Tungsten''''' eo anv all an elfenn-mañ, gant an hevelep arouez '''W'''.
 
Eus ar [[kailh|c'hailhoù]] anvet ''wolframit'' (FeWO<sub>4</sub>/MnWO<sub>4</sub>) ha ''scheelit'' (CaWO<sub>4</sub>) e tenner wolfram.<br />
[[Sina]] e voe ar c'henderc'her pennañ e [[2011]] (60 000 [[kilogram|tonennad]]), heuliet gant [[Rusia]] (3 100 t), [[Kanada]] (2 000 t), [[Portugal]] (1 300 t), [[Bolivia]] (1 200 t) hag [[Aostria]] (1 100 t) ; un 3 400 t bennak a voe kenderc'het er broioù all.<br />
Sina eo ar vro ma vez arveret ar muiañ a wolfram ivez. <ref>[http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/tungsten/mcs-2012-tungs.pdf ''United States Geological Survey''] {{en}} <small>Liamm oberiant 02 DU 2012</small></ref>
== Istor ==
E [[1781]] e kavas Carl Wilhelm Scheele un [[trenkenn|drenkenn]] nevez en un tamm ''tungsten'' (a vo anvet ''scheelite'' diwezhatoc'h), a anvas ''trenkenn dungstenek'' ; e geneil Torbern Bergman a lavaras neuze e vije marteze tro da gaout ur metal nevez diwar an drenkenn-se.<br />
E [[1783]], ar vreudeur Juan José ha Fausto de Elhuyar, kimiourien [[Spagn|spagnat]] anezho, a gavas ivez un drenkenn nevez, en un tamm ''wolframit'' ar wezh-se, a oa heñvel-mik ouzh an hini bet dizoloet eSvedene Sveden. Dre ziren an drenkenn gant glaou-koad e teujont a-benn da hiniennekaat an elfenn nevez.
 
== Perzhioù ==
Ur metal ral, liv an [[Argant|arc'hant]] ha lufrus eo ar wolfram en e stad glan. Kalet-kenañ ha diaes da labourat eo, daoust dezhañ bezañ bruzhunuspuzuilh a-wezhioù. En e stad peurc'hlan hepken e teu blotoc'h (met kaletoc'h c'hoazh eget an [[dir]]) ha ''govelius'', da lavaret eo e c'haller e bladañ a-daolioù mailh.<br />
Tost da 20 gwezh hini an dour eo douester (19,425 [[kilogramm|g]]/[[metr]]/cm<sup>3</sup>) ar wolfram ; ar metal diaesañ da deuziñ eo : ar [[karbon|c'harbon]] hepken, a-douez an holl elfennoù kimiek, zo uheloc'h c'hoazh e deuzverk.
=== Kimiek ===
Ne zazgwered ket ar wolfram gant dour pe aer da 20[[Gwrezverk|°C]]. E gwrezverkoù uhel e ro ''trioksidenn wolfram'' WO<sub>3</sub>. Digemm ivez e chom gant an darn vuiañ eus an [[trenkenn]]où ha gant ar [[bazenn]]où.<br />
 
== Daveennoù ==
* [http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content ''American Chemical Society''] {{en}} <small>Liamm oberiant 25 DU 12</small>
* AN NOLLAEG Yann-Baol, ''Geriadur ar Gimiezh'', Preder, Plomelin, 2008 ISBN 978-2-901383-69-7 [http://preder.net/index.php?lang=bz Preder]
* AN NOLLAEGNOALLEG Yann-Baol, ''Geriadur ar FizikGimiezh'', Preder, Plomelin, 20062008 ISBN 978-2-901383-6469-27 [http://preder.net/index.php?lang=bz Preder]
* AN NOLLAEGNOALLEG Yann-Baol, ''Geriadur ar GimiezhFizik'', Preder, Plomelin, 20082006 ISBN 978-2-901383-6964-7 [http://preder.net/index.php?lang=bz Preder]2
* ''Annales de chimie et de physique'', [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb343780820/date.r=.langFR Gallica / ''Bibliothèque nationale de France''] {{fr}} <small>Liamm oberiant 26 HER 12</small>
* ''Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report)'' [http://www.iupac.org/publications/pac/81/11/2131/ ''Pure an Applied Chemistry''] {{en}} <small>Liamm oberiant 26 HER 12</small>
* ÉTIENNE Guy, ''Geriadur ar Stlenneg'', Preder, 1996 ISBN 978-2-901383-14-7
* HOLDEN Norman, ''History of the Origin of the Chemical elements and Their Discoverers'', New York, 2001 [http://www.nndc.bnl.gov/content/elements.html ''Brookhaven National Laboratory] {{en}} <small>Liamm oberiant 26 HER 12</small>
* LIDE David R., ''CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition'', CRC Press,2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 {{en}}
* [http://www.iupac.org/publications/pac/ ''International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)''] {{en}} <small>Liamm oberiant 26 HER 12</small>
* [http://www.jinr.ru/default.asp?language=eng ''Joint Institute for Nuclear Research (ОИЯИ e Dubna)] {{en}} <small>Liamm oberiant 25 DU 2012</small>
* LIDE David R., ''CRC Handbook of Chemistry and Physics - 88th Edition'', CRC Press, 2007 ISBN 978-0-8493-0488-0 {{en}}
* [http://www.nndc.bnl.gov/ ''National Nuclear Data Center''] {{en}} <small>Liamm oberiant 09 KZU 12</small>
* [http://www.rsc.org/periodic-table/ ''Royal Society of Chemistry] {{en}} <small>Liamm oberiant 03 KZU 2012</small>
* STWERTKA Albert, ''A Guide to the Elements'', Oxford University Press, 1996 ISBN 978-0-19-508083-4 {{en}}
* [http://www.webelements.com/ ''Webelements''] {{en}} <small>Liamm oberiant 26 HER 2012</small>
[[Rummad:Elfennoù kimiek]]
 
{{Liamm PuB|de}}
{{Liamm PuB|en}}
{{Liamm PuB|es}}
{{Liamm PuB|eu}}
{{Liamm PuB|nl}}
{{Liamm PuB|pt}}
 
<!-- etreWiki -->
809

modifications