Diforc'hioù etre adstummoù "Henwig-ar-C'houenon"

2 559 okted ouzhpennet ,  6 vloaz zo
Taolenn ar vaered, kribañ vioù-koukoug
(→‎Istor : yezh)
(Taolenn ar vaered, kribañ vioù-koukoug)
Er grennamzer e kresk ar vourc'h tro-dro d'an iliz, savet war ur bladenn a-us d'ar [[C'houenon]]. Met ne ya ar boblañs war baotaat ken nemet pa zeu un diwezh da skrapadegoù an Normaned er {{IXvet_kantved}} ha {{Xvet_kantved}} kantvet. Ret eo vo d'an annezidi en em gannañ evit difenn o gwirioù hag o idantelezh e-skoaz abati Gwaharzh ma 'z int dindan e veli, ha tapout a refont saviad "parrez keodedel", an hini kentañ e Breizh, da heul ur gevrat sinet e 1040.
 
Staget dindan beli milourel an Aotrounez a Orañj, anezho gwizien baroned Felger, emañ ar parrez e dalc'h relijiel eskopti Roazhon. Dindan levezon daou veurgêr en em gav enta Henwig-ar-C'houenon. Nebell eus marzhoù Breizh emañ Henwig, ha dre se e vo test eus emgann [[Sant-Albin-an-Hiliber]] e 1488. Eus lec'hienn Orañj bet kreñvaet evit an degouezh e loc'ho an Dug [[Charlez a Orleañs]] hag e jeneraled a-gevret gant o 7  000 gwazh.
 
En {{XIXvet_kantved}} kantved emañ an obererezh armerzhel o tapout lañs a-drugarez d'ar milinoù ha da oberierezh ar paper, war un dro gant mengleuz an Dosenn e Bre.
 
A-hed ar C'houenon hag a dreuz ar c'humun en em gave 8 milin, an holl anezho war-bouez unan gouestlet da fardañ paper. Eus an Norzh betek ar Su, e kaver tro-ha-tro
* Milin ar Menec'h (an hini nemetañ a vale greun, n'eus ket anezhañ ken)
* Milin Orañj
* Milin ar Pont
Kastel ar Milinig, bet savet er {{XIXvet_kantved}} kantved.
 
Mougev Bre dediet da ''ItonItron Varia Gwir-Sikour hag al Labour''
 
== Douaroniezh ==
A-fet douarouriezh en em gav ar c'humun en domani Nozh-Armorika (kelc'hiad kadomian) ha diwar al lec'hiadur ez eo anvet ar sinklinal lec'hel : Sinklinal Henwig-ar-C'houenon.
 
== Armerzh ==
*===Labour-douar ===
Gant gounit boued-chatal ha desevel loened a ya ar bras eus gorread gounezadus ar c'humun. Pradeier ha koadeier a zo ivez.
 
*===Greanterezh===
* Mengleuz plom hag arc'hant Bre, a zo bet korvoet el lec'h An Dosenn e anv.
Mengleuz plom hag arc'hant Bre, a zo bet korvoet el lec'h An Dosenn e anv. Digoret eo bet e 1879, ha korvoet eo bet da gentañ evit ur spledad plom. Etre 1880 ha 1894 e vo eztennet kailh diaoz (blend, galen ha pirit). E 1890 e vo krouet « Kevredad mengleuzioù arc'hantus an Dosenn » evit merañ ar goñsedadenn ; divodet e vo e 1894. Er bloavezhioù 1900 eur krog en-dro da gorvoiñ. An taol-mañ e vo enfredet betek 350 goprad gant ar Gevredad merour hag e savo ar c'henderc'had da 12 000 tonnenn plom arc'hantus dre bloavezh. E 1907 e paouez adarre an obererezh evit abegoù arc'hantel.
 
Mengleuz plom hag arc'hant Bre, a zo bet korvoet el lec'h An Dosenn e anv. Digoret eo bet e 1879, ha korvoet eo bet da gentañ evit ur spledad plom. Etre 1880 ha 1894 e vo eztennet kailh diaoz (blend, galen ha pirit). E 1890 e vo krouet « Kevredad mengleuzioù arc'hantus an Dosenn » evit merañ ar goñsedadenn ; divodet e vo e 1894. Er bloavezhioù 1900 eur krog en-dro da gorvoiñ. An taol-mañ e vo enfredet betek 350 goprad gant ar Gevredad merour hag e savo ar c'henderc'had da 12 000 tonnenn plom arc'hantus dre bloavezh. E 1907 e paouez adarre an obererezh evit abegoù arc'hantel.
 
Trede pennad greantel evit al lec'hienn e 1927, ur gevredad a grog da gorvoiñ ar spledad, hag a sav ar geoded micherour a weler c'hoazh hiziv an deiz. E 1929 ez eo divontet ar greizenn dredan dre aezhenn paour a oa bet savet e 1903 evit liammañ al lec'hienn ouzh ar rouedad tredan hollek. Er bloavezh-se e ra freuz-stal ar gevredad hag e chom a-sav ar c'horvoiñ.
 
E-doug ar brezel, e talvez ar mengleuz evit degemer da gentañ repuidi spagnolat, da c'houde ur « c'hamp yaouankizoù ». Pa 'z eo lakaet en-dro evit bastañ da ezhommoù an Alamaned, a gorvo an piriteg, e vo korvoet gant « Kompagnunez Mengleuzioù Breizh », ha talvezout a raio da heberc'hiañ ur strollad rezistanted, enframmet en « FTPF », ma vo ezel anezhañ Yvonnick Laurent, a-raok dezhañ bezañ fuzuilhet en atant « Roc'h-ar-Mouilc'hi » d'an 8 a viz Gouere 1944.
*Ur [[mengleuz]] [[greuvaen]] a zo korvoet bepred er biz, nebell eus lec'hienn mengleuz arc'han kozh, war hent Roudour Morin .
*Ur [[mengleuz]] [[grouan]] a zo korvoet er mervent, sko ouzh harzhoù kumunioù [[Gwaharzh]] ha [[Sen]]
*Ul linenn [ Karr-boutin|kirri-boutin]] ([[Roazhon]]/[[Entraven]], Ilenoo niverenn 4) renet gant an departamant ar ra un arsav er [[bourc'h|vourc'h]].
===Dezougen===
*Ul linenn [ [Karr-boutin|kirri-boutin]] ([[Roazhon]]/[[Entraven]], Ilenoo niverenn 4) er rouead Ilenoo renet gant an departamant) ar ra un arsav er [[bourc'h|vourc'h]].
 
== Emdroadur ar boblañs 1962-2006 ==
{{Demografiezh
|titl=Niver a annezidi
|dimx=
|dimy=
|popmax=1200
|passo1=500
|passo2=1000
|bl1=1962
|bl2=1968
|bl3=1975
|bl4=1982
|bl5=1990
|bl6=1999
|bl7=2006
|p1=1023
|p2=941
|p3=928
|p4=835
|p5=863
|p6=861
|p7=1043
|mammenn=EBSSA
}}
 
== Melestradurezh ==
{{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}}
{{DilennadBremañ |Deroù=[[4 Ebrel]] [[2014]] |Anv=Pascal DEWASMES||Karg=Klañvdiour}}
{{Dilennad |Deroù=[[22 Meurzh]] [[2008]] |Penn=4 Ebrel 2014 |Anv=Joël HARDY||Karg=Soudard war e leve}}
{{Dilennad |Deroù=[[1982]] |Penn=[[22 Meurzh]] [[2008]]|Anv=Yves MAILLARD||Karg=Kiger war e leve}}
{{Dilennad |Deroù=[[1965]] |Penn=[[1982]]|Anv=Armand CARNET||}}
{{Dilennad |Deroù=[[1944]] |Penn=[[1965]]|Anv=Pierre BAUDOIN||}}
{{Dilennad |Deroù=[[1933]] |Penn=[[1944]]|Anv=Théophile HARLAIS||}}
{{Dilennad |Deroù=[[1932]] |Penn=[[1932]]|Anv=Pierre BAUDOIN||}}
{{Dilennad |Deroù=[[1919]] |Penn=[[1931]]|Anv=François DAMY||}}
{{Dilennad |Deroù=[[1915]] |Penn=[[1919]]|Anv=M. CLAIRAY||}}
{{Dilennad |Deroù=[[1891]] |Penn=[[1915]]|Anv=Louis JOLIVET||Karg=Greantour}}
{{Dilennad |Deroù=[[1879]] |Penn=[[1891]]|Anv=Joseph GAUTON||}}
{{Dilennad |Deroù=[[1876]] |Penn=[[1879]]|Anv=Pierre ROUSSIN||Karg=Miliner paper}}
{{Dilennad |Deroù=[[1874]] |Penn=[[1876]]|Anv=Magloire DORANGE||Karg=Perc'henn font}}
{{Dilennad |Deroù=[[1863]] |Penn=[[1874]]|Anv=Pierre ROUSSIN||Karg=Miliner paper}}
{{Dilennad |Deroù=[[20 Eost]] [[1848]] |Penn=[[1863]]|Anv=Pierre LECUYER||}}
{{Dilennad |Deroù=[[16 Ebrel]] [[1841]] |Penn=[[20 Eost]] [[1848]]|Anv=Pierre BONDIGUEL||}}
{{Dilennad |Deroù=[[26 Kerzu]] [[1831]] |Penn=[[16 Ebrel]] [[1841]]|Anv=Joseph COUDRAY||}}
{{Dilennad |Deroù=[[27 Gwengolo]] [[1830]] |Penn=[[26 Kerzu]] [[1831]]|Anv=Jacques LOUIS||}}
{{Dilennad |Deroù=[[15 Genver]] [[1822]] |Penn=[[27 Gwengolo]] [[1830]]|Anv=Christophe MORIN||}}
{{Dilennad |Deroù=[[3 Gwengolo]] [[1815]] |Penn=[[15 Genver]] [[1822]]|Anv=Pierre COUDRAY||}}
{{Dilennad |Deroù=[[7 C'hwevrer]] [[1808]] |Penn=[[3 Gwengolo]] [[1815]]|Anv=Jacques LOUIS||}}
{{Dilennad |Deroù=[[6 Genver]] [[1793]] |Penn=[[7 C'hwevrer]] [[1808]]|Anv=Pierre HUBERT||Karg=Surjian}}
{{Dilennad |Deroù=[[17 Du]] [[1791]] |Penn=[[6 Genver]] [[1793]]|Anv=Charles PAHIER||}}
{{Dilennad |Deroù=[[21 Du]] [[1790]] |Penn=[[17 Du]] [[1791]]|Anv=Michel LEVANNIER||}}
{{Dilennad |Deroù=[[9 Meurzh]] [[1790]] |Penn=[[21 Du]] [[1790]]|Anv=Pierre HUBERT||Karg=Surjian}}
{{DilennadPenn}}
 
== Tud ==
* Pierre Hubert, surjian, maer kentañ ar c'humun (bet dilennet d'ar 9 a viz Mae 1790)
* Zacharie Roussin (1827-1894), kimiour brudet war dachenn al livuzennoù
* [[File:Monument à la mémoire d'Yvonnick Laurent.jpg|thumb|Maen savet e koun Yvonnick Laurent]]Yvonnick Laurent (1923-1944), rezistant merzher, fuzuilhet d'an 8 a viz Gouere 1944 d'an oad a 21 bloaz.
* ar Jeneral Pierre Vallerie (1903-1988), Kontroller meur an Armeoù, eilmaer Sant-Maloù (1967-1977)
 
== Liammoù diavaez ==
633

modifications