Diforc'hioù etre adstummoù "Tres (benveg)"

1 201 okted ouzhpennet ,  4 bloaz zo
Reizhañ, astenn, lemel ar galleg kuzh.
D (Bot: Migrating 11 interwiki links, now provided by Wikidata on d:Q139727)
(Reizhañ, astenn, lemel ar galleg kuzh.)
[[Restr:Trescubano.jpg|thumb|230px|<center>Un ''tres'' kuban</center>]]
An '''''tres''''' (distaget [trεs:] diwar ar ger [[spagnolek]] ''tres'', "tri") zo ur [[benveg-seniñ]] gant [[kerdinkordenn|kerdiner]], anezhañdeveret urdiouzh ar [[gitar]] eeunik, [[skiltr]] e son, gant teir c'hordenn (muioc'h e gwirionez), hag a vezsoner graetwar emaezioù [[reter ]] [[CubaKuba]] abaoe aran XVIIvet{{XIXvet kantved}}. Ac'haleno eo aet da [[Puerto Rico|Buerto Rico]] ha d'ar [[Republik Dominikan]] er [[bloavezhioù 1930]] kent beajiñ betek [[Mec'hiko|Vec'hiko]], a-raokha bezañ implijet gant sonerien eus [[KreisteizamerikaSuzamerika]] penna-da-bennbezh. <br>
E [[1892]] e voe degaset an ''tres'' da [[Meurlarjez|Veurlarjez]] [[Santiago de Cuba]] gant ar soner [[Nené Manfugás]]<ref>{{es}} Helio Orovio, ''Diccionario de la música cubana'', Libros Sin Fronteras, 1992 {{ISBN|978-9-9900-2508-8}}</ref><br>
Hervez ar [[kenelgerzoniezh|c'henegerzoniour]] kuban [[Fernando Ortiz Fernández]] ([[1881]]-[[1969]]) ne voe ket ijinet an ''tres'' e Kuba end-eeun, pa oa anezhañ dija e [[Spagn]] kent an [[Impalaeriezh trevadennel Spagn|Impalaeriezh trevadennel]].<ref>{{es}} Fernando Ortiz Fernández, ''Instrumentos de música afrocubana'', Editorial Música Mundana, 1998 {{ISBN|978-84-86415-83-9}}</ref><br>
Perzh heverkañ ar ''[[son Kuba|son cubano]] eo an ''tres''.
*''Tresero'' a reer e Kuba eus ur soner ''tres'', pa reer ''tresista'' anezhañ e Puerto-Rico.
 
== OberDezverkoù ==
;''Tres'' kuban
N'eo ket teir met c'hwec'h kordenn a zo.
Diwar prenn kasedoù [[moru]] ''(Gadus mohua))'' e veze fardet kef-dasson ar binvioù kentañ, ha kerdin bouzelloù [[agouti]] ''(Dasyprocta sp.)'' a yae d'ober ar c'herdin. Hiziv an deiz e vez korf an ''tres'' e [[koad]] tener, e droad e koad kalet hag e gerdin e [[metal]] evel re ur gitar.
Tri re gerdin zo ouzh ar benveg, alese e anv, c'hwec'h kordenn en holl eta. E pep rumm ez eus ur gordenn levn hag unan neudennet.
 
E Re leiañ (''Dm'' en notadur [[angl-ha-sakson]]) e veze kentonet an ''tres'' gwechall, da lavarout eo Re-Fa-La, gant urzh an eilpennadenn gentañ : Fa-Re-La, eus ar c'herdin skiltrañ d'ar re voutañ.<br>
Gant ar soner kuban [[Arsenio Rodríguez]] e voe degaset ar c'henton e Do muiañ (''CM''), Do-Mi-Sol, eilpennadenn gentañ ar c'hlotad o vezañ Sol-Do-Mi a skiltr da voud bepred. Hervez an doare hengounel e kentoner ar c'herdin evel-mañ : un eizhvedell zo etre ar c'herdin Mi (Mi3-Mi4, teir ha peder gwech skiltroc'h eget M1 ar skeul DoM), unson eo ar c'herdin Do (Do4-Do-4, peder gwech skiltoc'h eget Do1), hag un eizhvedell zo etre an div gordenn Sol (Sol4-Sol3, peder ha teir gwech skiltroc'h eget Sol1 – eilpennet eo an eizhvedell e-keñver hini ar c'herdin Mi eta) ; paotoc'h avat eo ar c'henton Mi4-Mi4, Do4-Do4, Sol4-Sol3.<br>
Er ''son cibano'' a-vremañ e vez techet mui-ouzh-mui an ''treseros'' da gentoniñ un ton uheloc'h, e Re muiañ (''DM''), hag e daou zoare : La4-La3, Re4-Re4, Fa#4-Fa#4 pe La4-La3, Re4-Re4, Fa#3-Fa#4.
;''Tres'' puertorikan
Deveret diouzh an hini kuban eo an ''tres'' puertorikan, evel-just.<br>
Tri rumm teir c'hordenn zo dezhañ, kentonet e Do muiañ : Sol4-Sol3-Sol4, Do4-Do4-Do4, Mi4-Mi3-Mi4.<br>
Hervez hini an doare gitar anvet ''[[cuatro (benveg)|cuatro]]'' e Puerto-Rico eo korf ar benveg.
[[Restr:Traditional style cuatro of Puerto Rico.jpg|thumb|left|<center>''Cuatro'' hengounel Puerto Rico</center>]]
{{clear}}
== LiammLiammoù diavaez==
<!--*{{en}}[http://www.cuatro-pr.org/Home/Eng/Instrmus/Instrmnts/Otherinst/tres.htm Exposé + photos] -- Dead link 2016/03/28-->
* [https://www.youtube.com/watch?v=i8DNa9JWK7s ''Tresero Elder González Aquino'']
 
== Notennoù ==
 
{{Daveoù}}
<!--
D'abord taillé dans le [[bois]] épais d'un cageot de [[morue]] et tendu de trois paires (trois groupes de trois à l'origine) de [[corde (musique)|cordes]] en boyau d'[[agouti]] (''tres'' signifie ''[[3 (nombre)|trois]]'' en [[Langue espagnole|espagnol]]), le tres est monté aujourd'hui de six [[corde (musique)|cordes]] en [[métal]], semblables à celles de la guitare folk, chaque paire de cordes comportant une corde lisse et une filée. Le corps est réalisé avec du bois tendre et le manche est fait de bois dur.
 
== Jeu ==
 
Il est joué avec un plectre, soit assis, soit debout, grâce à une lanière.
 
L'accordage original du tres était en ré mineur (ré, fa, la), mais il a été changé en do majeur (sol, do, mi) par le virtuose aveugle [[Arsenio Rodriguez]]. Les cordes en sol et en do sont accordées à l'[[Octave (musique)|octave]] tandis que celles en do sont accordées à l'[[unisson]]. Cet accordage a un double rôle, celui de permettre de jouer aussi bien une base rythmique (le [[guajeo]]) que des improvisations mélodiques.
 
Il est encore utilisé par presque tous les [[orchestre]]s typiques de car il n'y a pas, ou peu, de [[piano]]s dans cette région où est né le [[son cubain]]. Certains orchestres qui jouent un ''son'' évolué, comme le [[Septeto Santiaguero]] en font aussi un instrument [[soliste]] dans les mains de [[Fernando Dewar]]. Plus on se rapproche de [[La Havane]], et plus le piano l'a remplacé et a permis des évolutions notables dans les styles de la musique cubaine comme la [[salsa]].
 
-->
 
Sonet e vez en [[trova]], er [[punto]] hag er [[son kuban]], ha gant an holl lazoù-seniñ (war-bouez nebeud) eus [[Santiago de Cuba]]. Sonet e veze gant [[Compay Segundo]] en e enrolladurioù kentañ.
 
== Liamm diavaez==
*{{en}}[http://www.cuatro-pr.org/Home/Eng/Instrmus/Instrmnts/Otherinst/tres.htm Exposé + photos]
 
[[Rummad : Gitar]]
[[Rummad:Sonerezh Kuba]]
{{Commons|Category:Tres (instrument)|an ''tres''}}
334

modifications