Diforc'hioù etre adstummoù "Azteked"

71 okted lamet ,  10 miz zo
Ur fazi da nebeutañ e pep frazenn.
(→‎Ar gevredigezh : Reizhet em eus ar yezh (chomet digemm abaoe 2008 !))
(Ur fazi da nebeutañ e pep frazenn.)
[[File:Aztec Empire.png|thumb|upright=1.5|An impalaeriezh aztek e 1519]]
Pa oa degouezhet ar [[Spagn]]oled en [[Amerika]], e kerzh ar XVIvet kantved, eo an Azteked a oa ar brasañ [[impalaeriezh]] bet gwelet morse e [[Kreizamerika]].
Pa oa degouezhet ar [[Spagn]]oled en [[Amerika]] e-kerzh ar [[XVIvet kantved]] eo an Azteked a oa ar brasañ [[impalaeriezh]] bet gwelet biskoazh e [[Kreizamerika]].
Ar meuriad [[chichimek]]-se a oa deuet, ha staliet diwezhat-tre e Mec'hiko, war lez al [[lenn Tekskoko]]. En ur ober ur c’hantved e voe savet gant ar [[Meksikas]] (an anv a rae an Azteked anezhe o-unan) o c'hêrig [[Tenochtitlan]] da ur gêr veur, mestrez war an « [[Emglev Tridoubl]] » galloudus.
Ar boblad [[chichimek]]-se a oa deuet, ha staliet diwezhat-tre e [[Mec'hiko]], war lez al [[lenn Tekskoko]]. En ur ober ur c’hantved e voe savet gant ar [[Meksikas]] (an anv a rae an Azteked anezhe o-unan) o c'hêrig [[Tenochtitlan]] d'ur gêr veur, mestrez war an « [[Emglev Tridoubl]] » galloudus.
 
== Ar gevredigezh ==
Pa oa enan Azteked ur meuriadig chichimek e oa ar gevredigezh simpl-tre, met da vare ma oa deuet ar Spagnoled (XVIvet) e oa deuet renkoù ar boblañs luziet -mat (met termenet gwelloc'h).
{|class="wikitable" width="800px" style="margin:auto; text-align:center; font-family:Papyrus; font-size:1.3em; margin-top:20px;"
 
{|class="wikitable" width="800px" style="text-align:center; font-family:Papyrus; font-size:1.3em;"
|-
|'''1'''||An Tlatoni||align="left"|An impalaer aztek e oa an Tlatoni. Ren a rae war pep tra, daoust dezhañ bout kelc'hiet gant pevar c'huzul (gouarnamant ha justis, ekonomiezh, brezel ha sonerezh). <br>Den n'en doa gwir da sellout outañ en e zaoulagad. Lesanvet e veze "an Hini a gomz" peogwir e kare an Azteked ar prezegennoù brav.
|-
|'''2'''||An Tetecuhtin<br>hag ar Veleien||align="left"|An aotrouien e oa an Tetecuhtin en urzhaz aztek.
|-
|'''3'''||Ar Pochteca<br>hag ar Vrezelourien||align="left"|Ar varc'hadourien binvidik e oa ar Pochteca, setu perak o deveze ur renk uheloc'hik er gevredigezh.<br>Bez' e oa ivez ar Vrezelourien, a oa karget da zifenn kêr ha da enebiñ ouzh ar c'hêrioù all.
|-
|'''4'''||An Tolteca||align="left"|An artizaned hag ar varc'hadourien baouroc'h eget ar Pochteca e oa an Tolteca.
|-
|'''5'''||Ar Macehualtin||align="left"|Al labourerien ordinal hag ar gouerien e oa ar Macehualtin.
|-
|'''6'''||An Tlamaitl<br>ha Tlatlacotin||align="left"|Ar gouerien dizouar e oa an Tlamaitl, staget e vezent ouzh un dachenn ha na oa ket dezho. Pa veze gwerzhet an dachenn e vezent gwerzhet ganti. Disheñvel diouzh hini served Europa e oa o stad avat, pa ne vezent ket anerius ha pa ne baeent ket tailhoù.<br>Sklaved e oa an Tlatlacotin. Doujetoc'h e vezent eget re Europa, ha kastizet e veze pep direizhder en o c'heñver. En o frankiz e veze o bugale. Aotreet e veze an Tlatlacotin da berc'hennañ sklaved ivez, hag aotreet e vezent d'en em werzhañ.
|}
== Ar sport meur : ar belotenn pe c’hoari an Tlachtli ==
 
Brudet-tre e oa ar c’hoari-se e Merc’hiko a-bezh. Ar pal a oa lakaat ur volotenn [[kaoutchoug|gaoutchoug]] en ur walenn a-blom, staget da 3 metrad a-us an douar. Bez' e oa div walenn evel-se, staget penn-ouzh-penn. Evit lakaat ar volotenn da dremen e-barzh e oa ret he zeurel gant an [[arzorn]] pe ar [[glin]], aet arabat e oa en ober gant an [[daouarn]] pe an [[treid]]. Mar kouezhe ar volotenn e veze kastizet ar skipailh en doa faziet. Feuls a-walc’h e oa ar c'hoari. C’hoarvezout a rae alies e veze ur c’hoarier (atav soudarded) a bake ar volotenn en e gof ha kouezhañ, marv war an taol. Relijiel a-walc’h ivez e oa ar c'hoari, peogwir e veze graet klaoustre da bep krogad gant ar c’hoarierienn hag ar pinvidigezhioù gounezet a veze strollet da sioulaat an doueed.
== Ar sport meur : ar belotenn pe c’hoari ar Tlachtli ==
Ar c’hoari-mañ a oa brudet-tre e Merc’hiko a bezh. Pal al ar c’hoari-mañ a oa lakaat ur volotenn kaotchouk en ur wallenn a-blom, staget da 3 vetrad eus an douar. Bez e oa daou wallenn evel-se, staget penn-ouzh-penn. Evit lakaat ar volotenn da dremen e-barzh, e oa ret e deurel gant an arzorn, ar glin… Met arabat e oa en ober gant an daouarn pe an dreid. Ma goueze ar volotenn e veze kastizet ar skipailh en doa faziet. Ar c’hoari e-unan a oa feulz a-walc’h. C’hoarvezout a rae alies e veze ur c’hoarier (atav soudarded) a gemere ar vollotenn en e c’hof ha kouezañ, marv war an taol. Ar c’hoari-mañ a oa relijiel a-walc’h, peogwir, da bep krogad e veze pariet gant ar c’hoarierien hag ar pinvidigezioù gounezet a oa strollet da sioulaat an doueed.
 
== Ar relijion ==
Bez' e oa 28 doue(ez) pennañ e [[relijion]] an Azteked.
[[Tonatiuh]] : Doue an heol<br />
{|class="wikitable" style="margin:auto; margin-top:20px;"
[[Tlaloc]] : Doue ar glav<br />
|-
[[Huizipochtli]] : Doue ar brezel<br />
!colspan="2"|Doueed!!Douezed
[[Tezcatlipoca]] : Doue an noz hag ar brezel<br />
|-valign="top"
[[Ketzalcoatl]] : Doue an den desket<br />
|
[[Tititl]] : Doue an devezioù berr<br />
*[[Atlaua]] : doue kozh ar Vec’hikaned
[[Xochiquetzal]] : Doueez ar garantez hag ar bleunioù<br />
*[[ChanticoCenteotl]] : Dianavezet<brar />maiz
*[[Chantico]] : (?)
[[Chicomecoat]] : Dianavezet<br />
*[[Chicomecoat]] : (?)
[[Tlazolteotl]] : Doueez an dud o vervel<br />
*[[CoatlicueEhecatl]] : Mamm an doueed<br />avel
*[[Huizipochtli]] : ar brezel
[[Uixtocihualtioh]] : Doueez an holen<br />
*[[Macuilxochtl]] : ar grennarded
[[Xochipilli]] : Doue ar braventez, ar garantez, ar bleunioù, ar gouelioù hag ar [[sonerezh]]<br />
*[[YacatecuhtliMayavel]] : Doue ar c’henwerzh<br />frouezh-agav
*[[Ometeotl]] : Tad mab-den
[[Xipe Totec]] : Doue an natur<br />
*[[EhecatlQuetzalcoatl]] : Doue an avel<brden />desket
|
[[Atlaua]] : Doue kozh ar Mec’hikaned<br />
*[[CenteotlTezcatlipoca]] : Douean arnoz mais<brhag ar />brezel
*[[Tititl]] : an devezhioù berr
[[Chalchihuitlicue]] : Doueez ar sterioù hag al lennoù. Mignonez Tlaloc.<br />
*[[Tlaloc]] : ar glav
[[Chihuacoatl]] : Doueez an douar<br />
*[[CoyaulxauhquiTonatiuh]] : Doueez an noz<br />heol
*[[Uixtocihualtioh]] : an holen
[[Ometeotl]] : Tad mab-den<br />
*[[XutexulteXipe Totec]] : Doue aran pesketañnatur
*[[Xochipilli]] : ar braventez, ar garantez, ar bleunioù, ar gouelioù, ar [[sonerezh]]
<br />[[Xolotl]] : Gevel Ketzalcoatl<br />
*[[Xolotl]] : gevell Quetzalcoatl
[[Macuilxochtl]] : Doue ar grenarded<br />
*[[XilonenXutexulte]] : Doueez ar grenarded<br />pesketa
*[[MayavelYacatecuhtli]] : Doue ar frouez-agav<br />c’henwerzh
|
[[Coyolxauhlqui]] : Doueez al loar<br />
*[[Chalchihuitlicue]] : ar stêrioù hag al lennoù. Mignonez Tlaloc.
 
*[[Chihuacoatl]] : an douar
*[[Coatlicue]] : Mamm an doueed
*[[Coyaulxauhqui]] : an noz
*[[Coyolxauhlqui]] : al loar
*[[Tlazolteotl]] : an dud o vervel
*[[Xilonen]] : ar grennarded
*[[Xochiquetzal]] : ar garantez, ar bleunioù
|}
== Mojennoù aztek ==
=== An diskenn d’an ifern ===
ErLuziet relijionha aztek,diaes e oa an hent a ziskenne d’anda ifern aar oarelijion luzietaztek ha diaes : eer penn-kentañ, an den marv a ranke treuziñ ur sterstêr duzu, heuliet e oa gant ur c'hi a diskoueze dezhañ an hent. Ar c'hi -se a ranke bezañ na gwenn na du. MaMar oaboa gwenn e c'helle respont : “Mestr« Mestr, ma'zmardo on gwenn eo peogwir on bet gwalc'het 'e-pad pell en dour ha mne'm eus ket c'hoant montda vout en-dro ! Ma» oa; mar boa du e c'helle laroutlavarout : “Mestr«Mestr, du on, ne'm weligweli ket ac'hanon en dour-se ! » Goude bezañ treuzet ar sterstêr, an den marv a zileze e c'hi,gi ha rankout a rae tremen etre daou menez,venez haa c'helle en em stekiñ an eil diouzhouzh egile diouzh an digouezhe. Goude-se e ranke pignaatpignat war ur menez maen-gwer troc'hus-tre, treuziñ ur c'hoad stank -kenañ hag a-benn ar fin e ranke tremen en ur park e lerc'h ma oa biroù o kouezañkouezhañ warnañ. Hag ouzhpenn, e-pad an holl amprouennoù-se, un naeron a nijnije en e gichenn,gichen oen klaskur glask debriñ kalon an den- marv.<br>
Goude-se, an den marvet a arrueerrue dirak Mictlantecutli ha Mictlanchiuatl, ha rankout a rae reiñ ur maenig-jad a oa e-barzh e begveg (ma n'en doa ket e kolletgollet a-raok o huchal dre aon). MaKantren n'endidermen doaa ket familhrae an den- marv mar ne oa ket bet lakaet ar maenigmaen-jad mañen e-penn kentañc'henoù e beg an hini marvet,gant e gantree emañ didermenfamilh.
 
== Aozadur an arme ==
Kadourien a-feson e oa an Azteked, ha stad sokial ur soudard a bigne gant e oberoù en emgann. Bezañ ur "brezelour erer" e oa ar stad uhelañ a c'helled tapout.<br>
=== Arme an Azteked ===
Ar soudarded n'o deveze harnez houarn pounner ebet, setu e c'hellent fiñval buan hag aes en natur. An arme aztek oa neuze savet er penn-kentañ a-vagadoù skañv ha prim, a lamme war o enebourien tapet berr. Met dilañset e oa an teknik-mañ er brezelioù enep Europiz gant harnez ha armoù houarn.<br>
Emgannerien a-feson oa an Azteked, ha stad sokial ur soudard a bigne gant e oberioù e-pad an emgann. Bezañ ur "brezeler erer" oa ar stad uhelañ oa tu pakout.
Soudarded all, "brezeler jagwar", a veze gwisket gant kroc'hen al loen. Ar re-se e oa al lodenn bounner, solut, eus an arme, gorrekoc'h war an dachenn met desavet da ober ar brezel a-stroll. Implij a raent ur seurt penngod gant ul lavnenn e maen-gwer (tennet diouzh menezhioù-tan) anvet ''macana'', a oa gouest memestra da droc'hañ ur marc'heger hag e marc'h e daou.
Ar soudarded n'o doa ket a bounner harnes houarn, kozh eo neuze e oa aes dezho fiñval buan hag aes en natur. An arme aztek oa neuze graet e penn kentañ tout eus bagadoù skañv ha prim, a lamme war o enebourien tapet ber. Met dilañset e oa an teknik-mañ er brezelioù etre an Europiz gant harnes ha armoù houarn.
=== Ar brezel===
Soudarded all, "brezeler jagwar", oant gwisket gant groc'hen al loen. Ar re-se oa a lodenn pounner, solut, eus an arme, gorrekoc'h war an dachenn, met desavet da ober ar brezel a-stroll. Implij a raent ur seurt penngod gant ul lavneg "obsidienne" (maen tennet diouzh menezhioù-tan) ; ar macana (gouest memestra da droc'hañ ur mac'heger gant e marc'h e daou).
An Azteked en em ganne da gemer douaroù ouzhpenn, hag evit ober prizonidi. Se zo kaoz o deveze ezhomm eus tud evit ober aberzhioù d'o doueed.<br>
 
Eeun e veze o doareoù : ober brezelioùigoù fonnus gant bagadoù skañv d'ober an niver brasañ a brizonidi ; lazhañ pe zistruj ne oa ket o fal.
== Ar brezel evit an Azteked ==
==An impalaerien==
An Azteked a en em ganne da gemer douaroù ouzhpenn, hag evit ober prizonidi. Se zo kozh, evit ober aberzhioù d'o doueed o doa ezhomm eus tud.
{|
O douareoù oa simpl : ober brezeligoù fonnus gant bagadoù skañv d'ober un niver brasañ a brizonidi (lazhañ pe distruj oa ket o pal).
|-valign="top"
 
|style="padding-right:25px;"|
 
*1375-1395 : Acamapichtli
= An impalaerien =
*1395-1417 : Huitzilihuitl
1375-1395 : Acamapichtli <br />
|style="padding-right:25px;"|
1395-1417 : Huitzilihuitl <br />
*1417-1427 : Chimalpopoca <br />
*1427-1440 : Itzcoatl <br />
*1440-1469 : [[Moktezuma Iañ]] <br />
*1469-1481 : Axayacatl <br />
*1481-1486 : Tizoc <br />
*1486-1502 : Ahuitzotl <br />
|
1502-1520 : [[Moktezuma II]] <br />
*1502-1520-1521 : Cuitláhuac <br[[Moktezuma />II]]
*1520-1521 : Cuitláhuac
1521-1525 : Cuauhtémoc<br />
*1521-1525 : Cuauhtémoc
 
|}
= An Istor =
= Istor =
•12 a viz Here 1492 : Kristof Kolomb a ya betek ar Bahamas.<br />
*12 a viz Here 1492 : Kristof Kolomb a ya betek ar Bahamas.
 
•1511*1511 : Ur barr-amzer a vann ur garavell war aodoù Yucatán. Unan eus ar re chomet bev, Aguilar, war-lec'h bezañ bac'het gant an Azteked, a zo dieubet eizh bloazvloaz goude gant Hernán Cortés. Un eil, Guerrero, en em vesk gant ar MayaMayaed (eurediñdimeziñ a raioreas gant un noblnoblez eus ar bobllbobl)..<br />
*1517 — Teir bag dindan gourc'hemenn Corodoba a zo advountet gant Mayaed Yucatan ha Campeche. Moctezuma, impalaer aztek ar mare, o teskiñ donidigezh estrañjourien iskis, gant an aon e vefe distro Quetzalcoatl (evel ma lavar ar vojenn), a laka gedourien war an aodoù..
 
*1518 — Grijalva a heuilh aodoù Yucatàn hag eus pleg-mor Merc’hiko betek Tuxpan el lec’h ma’z eo resevet gant un degemer a-feson.
•1517 : Teir bag dindan gourc'hemenn Corodoba a zo adbountet gant Maya Yucatan ha Campeche. Moctezuma, impalaer aztek ar mare, o teskiñ donidigezh estranjourien iskis, gant an aon e vefe distro Quetzalcoatl (evel ma 'lar ar vojenn), a lak gedourien war an aodoù..<br />
:10 a viz C’hwevrer — Cortés a ya kuit eus Kuba gant 11 bag ha war-dro 400 den. Adkavout a ra Aguillar war aodoù Yucatàn, e Veracruz, ma reas un emglev gant an Dotonaked. Ar penn-tiern a roas sklavezed d’ar Spagnoled. En o zouez e oa ur plac’h yaouank eus orin nobl a gomze mayaeg ha nahuatl ; ar « Malinche » a droa komzoù Cortés hag a roas dezhañ ur bugel. Ganti, evit ar c'hentañ gwech, Cortés a glevas komz eus pinvidigezhioù an Azteked.
 
*Ebrel 1519 — Cortés a resevas ''kalpiksk'' (ur c'hargad) Moktezuma, a roas profoù enanv an impalaer, boued, dilhad e kotoñs, pluennoù, bravigoù hag all. Ar c'halpiksk a gasas da Voktezuma un daskrivadur eus an dud nevez-degouezhet, ar pezh a lakaas Moktezuma hag e dlatoni en douetañs vras.
•1518 : Grijalva a heul kostezennoù Yucatàn hag eus golf Merc’hiko betek Tuxpan e lec’h ma’z eo resevet gant un degemer a feson..<br />
*2 a viz Gwengolo 1519 — Cortés a gasas e vigi d'ar strad evit tennañ pep mennozh da zizertiñ eus e soudarded ; goude-se e kuitaas tachenn an aodoù.
 
:War-lerc'h un harzerezh bihan, an Dlaxcalteked hag o gopraerien Otomi a gendeuzas gant ar Spagnoled, ha mont a rejont war-du an draoñienn greiz.
•10 a viz C’hwevrer : Cortés a ya kuit eus Kuba gant 11 bag ha war-dro 400 den. Adkavout a ra Aguillar war kostezennoù Yucatàn, e Veracruz, e-lec’h ma raio un alliañs gant an Totonaked. Ar penn-tiern a ro sklavezed d’ar Spagnoled. En o zouez, e vez ur plac’h yaouank eus orin nobl a gomz maya ha nahuatl, ar « Malinche » a troio komzoù Cortès hag a roio dezhañ ur bugel. Ganti, evit ar c'hentañ gwech, Cortés a glevo komz eus pinvidigezioù an Azteked..<br />
:E Tlakskala, Cortés a resevas kalpiksed all a-berzh Moctezuma, a glaskas e dizaliañ da vont d'e gêr-benn. Erruet e Cholula, kêr vignonez d'an Azteked, Cortés a zeskas e klaske ar boblad enebiñ outañ — lakaat a reas lazhañ miliadoù a dud ha distruj an idoloù.
 
:Miz Du 1519 — Moctezuma, pa welas n'o doa e brofoù hag e vurzhud levezon ebet war lañs ha tagadennoù ar Spagnoled, a glaskas tec’hout kuit. Met ar velegien a zifennas outañ d’en ober. Krediñ a rae d'an impalaer e oa echu gant e vuhez, hag un dibunadeg kimiad a reas dirak an holl.
•Ebrel 1519 : Cortés a resev ur kalpiksk (ur c'hargad Moktezuma) a roio profoù e anv an impalaer, boued, dilhad e kotoñs pluenn, bravigoù... Ar c'h/kalpiksk a gaso da V/Moktezuma un diskrivadur eus an dud nevez degouezhet, ar pezh a lak Moktezuma hag e tlatoni e-barzh un douetañs-vras..<br />
:8 a viz Du 1519 — Da vintin ez erruas ar Spagnoled en Iztapalapan. Cortés a voe degemeret gant Moctezuma ha gant briadoù uhelidi. En em staliañ a reas ar Spagnoled e palez Axayacatla.
 
:Adalek miz Du 1519 betek Mezheven 1520 — Toullbac’het e voe Moctezuma gant ar Spagnoled, ha ret e veze dezhañ alies klask sioulaat fulor ar pobl. Ar Spagnoled a grogas muioc'h-muiañ da enebiñ ouzh an doueed, ha kemeret e voe an aour digant an Azteked e-pad mavoe o c'hevredidi an Dlaxcalteked, o laerezh ar jad ha pluennoù prizius.
•2 a viz Gwengolo 1519 : Cortès a lak d'ar strad e bigi evit trec'hin pep mennozh da zizertiñ eus e soudarded, goude e kuito ar zonenn aodel.
:E-pad ezvezañs Cortés, e armead a dennas splet eus ul lid relijiel evit lazhañ un niver bras a noblañsed. Ar boblañs fuloret a grogas da enebiñ en un doare frank ouzh an estrañjourien disakr, ha zoken distro Cortés o klask sioulaat an traoù gant sikour Moctezuma ne voe ket trawalc'h d'en ober.
War lec'h un harzerezh bihan, an Tlaxcaltèques hag o gopraerien Otomi a gendeuzio gant ar Spagnoled, mont a reont war-zu an draonienn kreiz..<br />
:Meinataet e voe Moctezuma (lavarout a reer ivez e voe lazhet a-daol kontell gant ar Spagnoled). E miz Mezheven, Cuitlahuac a gemeras lec'h Moctezuma.
 
*30 a viz Mezheven 1520 — Feuket gant marv Moctezuma, an holl Azteked a gemeras krog en o armoù da skarzhañ ar Spagnoled, a oa bihan o niver. Ar Spagnoled hag o c'hevredidi a zeuas a-benn da dec'hout kuit eus kêr, met ker e koustas dezho o buhez : kollet ganto un niver spontus a soudard. Anavezet eo an darvoud-mañ hiziv an deiz dindan anv ''an Noche Triste''.
•E Tlakskala, Cortès a resev kalpiksed all eus Moctezuma a klask dizaliañ anezhañ da vont d'e kêrbenn. Erruet e Cholula, kêr mignon eus an Azteked, Cortès a zesk e klask ar poblad enebiñ outañ : lakaat a ra da lazhañ miliadoù a dud ha distruj an idoloù.
*E-pad dek miz, Cortés a vodas un arme d'ober ur brezel euzhus ma zeuas a-benn da zigenvezañ ar gêr-benn. Un diouer bras a voued hag a zour (sall eo al lenn) a grogas e kêr, gant ar vrec'h deuet eus a-eeun eus Kuba oc'h ober ur gwir lazhadeg. Cuitlahuac a varvas gant ar c'hleñved-red se, hag echu e voe gant an impalaeriezh Aztek.
 
Miz Du 1519 : Moctezuma, o welout n'o doa e profoù hag e vurzhud levezon ebet war an lañs ha tagadennoù Spagnoleg, e klask tec’hout kuit. Met ar belegoù a zifenn anezhañ d’en ober. Krediñ a raio an impalaer e oa echu gant e vuhez, ober a raio memes un dibunadeg kimiad dirak an holl..<br />
 
•8 a viz Du 1519 : Da vintin e erru ar Spagnoled e Iztapalapan. Kortes a zo degemeret gant Moctezuma ha gant briadoù dignitaireed. En em staliañ a ra ar Spagnoled e Palez Axayacatla..<br />
Da miz Du 1519 betek Mezheven 1520 : Toul bac’het eo Moctezuma gant ar Spagnoled, ha ret eo dezhañ alies klask sioulaat fulor ar pobl. Ar Spagnoled a grog muioc'h muiañ da enebiñ diouzh an doueed, ha kemeret eo an aour d'an Azteked e-pad ma'z eo o aliañsed, an Tlaxcaltèque, o laer ar jad ha plumennoù prizius. .<br />
E-pad esvezañs Cortès, e arme a profit eus ul lid relijiel evit lazhañ un niver bras a noblañsed. Ar poblañs fuloret a grog da enebiñ en un doare frank diouzh an estranjourien disakr, ha memes distro Kortes o klask sioulaat an traoù gant sikour Moctezuma vo ket trawalc'h d'en ober.
Lapidet eo Moctezuma (memes ma vez laret ivez eo bet lazhet a daol kountel gant ar Spagnoled). E miz mezheven, Cuitlahuac a kemer plas Moctezuma. .<br />
 
•30 a viz Mezheven 1520 : Feuket gant marv Moctezuma, an Azteked (an holl) a kemer krog en o armoù da skarzhout ar Spagnoled (e bihan niver). Ar Spagnoled hag o alliañsed a deuio a benn da dec'hout kuit eus ar c'hêr, met ker e kousto dezho e vuhez ; kollet ganto un niver spontus a soudard. Anavezet eo an darvoud-mañ hiziv an deiz dindan anv an Noche Triste..<br />
 
•E-pad 10 miz, Kortes a vod un arme d'ober ur brezel euzus e lec'h ma teuio a benn da izoliñ ar c'hêr-benn. Ur mank kreñv a voued ha dour (al lenn zo sallet) a grog er gêr, gant ar variol (deuet eus a-eeun eus Cuba), oc'h ober ur gwir lazhadeg. Cuitlahuac a varvo gant ar c'hleñved-red se. .<br />
 
•Echu eo gant an impalaeriezh Aztek...
 
[[Rummad:Azteked]]
[[Rummad:Istor Mec'hiko]]
Implijer dizanv