Diforc'hioù etre adstummoù "Holen"

135 okted ouzhpennet ,  1 bloaz zo
Diverradenn ebet eus ar c'hemm
[[File:Table salt with salt shaker V1.jpg|thumb|300px|Holen]]
[[Restr:Salt - close-up.jpg|thumb|300px|Strinkennoù holen a-dost]]
[[Restr:Piles of Salt Salar de Uyuni Bolivia Luca Galuzzi 2006 a.jpg|thumb|left|Bernioù holen e [[Bolivia]].]]
An [[holen]] a zo ur [[maenad]] graet eus [[kloridenn sodiom]] dreist-holl. An holen a zo ret evit ma vefe buhez war an douar, met e nebeudadoù. Fall e teu da vezañ d'al loened ha d'ar plant pa ez eus re anezhañ.
[[Restr:France-Noirmoutier-Sel brut.jpg|thumb|300px|Holen eus [[Nervouster]] nevez dastumet]]
[[Restr:139 Fauteuil à sel Tad Coz.jpg|thumb|Ur gador "Tad-kozh", a oa un arc'h evit an holen ivez.]]
An [[holen]] a zo ur [[maenad]] graet eus [[kloridenn sodiom]] ([[Natriom|Na]][[Klor|Cl]]) dreist-holl. An holenhag a zo ret evit ma vefe buhez war an douar, met e a-nebeudadoù. Fall e teu da vezañ d'al loened ha d'ar plant pa ez eusvez re anezhañ.
 
Un temz-boued eo ivez, unan eus ar re goshañ hag ar re voutinvoutinañ er bed. Hag implijetImplijet e vez ivez evit ar [[salladur]]salerezh, a zo un doare da virout ar boued gantañ. An holen evit bezañ debret a c'hall kaout meur a stumm : holen-taol puraet pe get, e meur a vent, blaz ha liv. Eztennet eo gant an den eus ar mor pe an douar, abaoe pell.<br>
Meur a stumm zo d'an holen a lakaer er boued : holen-taol puraet pe get, e meur a vent, blaz ha liv. Eztennet eo gant an den eus ar mor pe an douar, abaoe pell.
 
== Istor ==
Pa'z eo gouest an den moderna-vremañ da virout e voued e boestoù pe dre ar yenijenn abaoe ur c'hant bloazvloaz bennak nemetken, an holen a oa bet an doare da virout ar boued abaoe miliadoù a vloavezhioù. Kavet eo bet war ul lec'hienn henoniel e [[Roumania]] e veze dija implijet gant tud eus an [[Neolitik]] eus [[sevenadur Cucuteni-Trypillia]] war-dro 6050 kent JK.<ref>[http://antiquity.ac.uk/projgall/weller/ Antiquity.ac.uk] Antiquity,Olivier VolWeller 79& NoGheorghe 306Dumitroaia December 2005: ''The earliest salt production in the world: an early Neolithic exploitation in Poiana Slatinei-Lunca, Romania''. Olivier Weller & Gheorghe Dumitroaia</ref>. Ul lec'hienn broduiñ all a zo bet kavet e rannvro [[Shanxi]], e [[Sina]], kozh-noea ivezzo (6000ker bloazkozh kent JK)all.
[[Restr:SaltInWaterSolutionLiquid.jpg|thumb|right|Dileizh holen en dour]]
Pa'z eo gouest an den modern da virout e voued e boestoù pe dre ar yenijenn abaoe ur c'hant bloaz bennak nemetken, an holen a oa bet an doare da virout ar boued abaoe miliadoù a vloavezhioù. Kavet eo bet war ul lec'hienn henoniel e Roumania e veze dija implijet gant tud eus an [[Neolitik]] eus [[sevenadur Cucuteni-Trypillia]] war-dro 6050 kent JK<ref>[http://antiquity.ac.uk/projgall/weller/ Antiquity.ac.uk] Antiquity, Vol 79 No 306 December 2005 The earliest salt production in the world: an early Neolithic exploitation in Poiana Slatinei-Lunca, Romania Olivier Weller & Gheorghe Dumitroaia</ref>. Ul lec'hienn broduiñ all a zo bet kavet e rannvro [[Shanxi]], e [[Sina]], kozh-noe ivez (6000 bloaz kent JK).
 
Eus ar [[Krennamzer|Grennamzer]] d'an [[dispacDispac'h gall]] e oa un tailh war an holen e Bro-C'hall anvet an [[tell-holen|dell-holen]] (''gabelle'' e galleg). Ne oa ket anezhi e Breizh avat, neuze e oa kalz floderien etre an div vro, da skouer war [[Marzoù Breizh]].
 
== Rummoù ==
[[Restr:Piles of Salt Salar de Uyuni Bolivia Luca Galuzzi 2006 a.jpg|thumb|left|Bernioù holen e [[Bolivia]].]]
=== Holen naturel ===
Pa n'eo ket bet puraet an holen e chom gant holl e vaenadoù naturel, ha yac'hoc'h eo eta, pinvidikoc'h e [[magneziom]] hag e [[louc'helfenn]]où. Menegomp ar [[flour-holen]] a zo dornzastumet ere paludoù[[palud]]où. Brudet eo [[Holen Gwenrann|hini Gwenrann]] da skouer.
 
=== Holen puraet ===
Puraat an holen a ro un holen gwenn-kann ha munut, met kollet gantañ e berzhioù boued hag ouzhpennet ennañ harperioù ha danvez fluoret[[fluor]]et ha iodet[[iod]]et. Implijet e vez ar muiañ gant an dud er bed avat. Implijet e vez ivez evit produiñ [[paper]], [[gwiad]]où, [[soavon]] ha skarzherioù.
 
=== Holenn-taol ===
An holen-taol a zo un holenn puraet, 95% pe ouzhpenn [[kloridenn sodiom]] ennañ. Graet e vez gantañ e keginerezh broioù ar c'hornoghornôg. Kavet e vez alies war an taolioù gant ar [[pebr]].
 
Pa'z eo bras ar greunioù e vez kaoz eus holen kras, holen glas, holen gros, pe holen rous. A-hend-all eo "holen fin". Gallout a ra bezañ holen gwenn pe holen gris.
 
== Teknikoù produiñ ==
* Holenn-maen : ur gwiskad maenad kalz holen ennañ eo, graet pell-pell zo dre ziaezhennadur lennoù pe morioù diabarzh. Eztennet e vez eus ur vengleuz pe dre ensinklañ dour,.
[[Restr:France-Noirmoutier-Sel brut.jpg|thumb|300px|Holen eus [[Nervouster]] nevez dastumet]]
* Holen-mor : produet eo dre ziaezhennañ an dour mor en ur [[palud]],.
* Holenn-maen : ur gwiskad maenad kalz holen ennañ eo, graet pell-pell zo dre ziaezhennadur lennoù pe morioù diabarzh. Eztennet e vez eus ur vengleuz pe dre ensinklañ dour,
* Gallout a reer tennañ an holen end-eeun eus ar mor dre an [[hili]], da lâret eo dour gant kalz holen ennañ.
* Holen-mor : produet eo dre ziaezhennañ an dour mor en ur [[palud]],
<div style="width:670px; margin:auto; margin-top:15px; border:1px solid #e1e1e1; text-align:center; font-size:90%; padding-top:15px;">
* Gallout a reer tennañ an holen end-eeun eus ar mor dre an [[hili]], da lâret eo dour gant kalz holen ennañ.
[[Restr:Salt ship loading.jpg|thumb|400px640px|center]]Ul lestr o kargañ holen en un[[Areia Branca]], termenva.[[Brazil]]
 
</div>
== Evit keginañ hag all ==
Implijet e vez an holen evit temzañ ar meuzioù ha mirout ar boued : an [[irvin]], ar [[Kig|c'hig]] (kaoz vez neuze eus "kig-sezon"), ar [[Pesk|pesked]] (an [[harink]], ar [[moru]]...). Met ivez evit dousaat an dour evit ar skaoterezioù hag evitEvit dierc'hañ pe diskornañ an hentoùhentoùevez implijet holen ivez.
 
Skouerioù meuzioù ma vez graet gant holen : braog pe glazenn pobet en holen, ...
 
== A bep seurt ==
* 35 g/l eo holenegezh an [[dour mor]] well-wazh, met ar morioù serr pe peuzserr a zo kalz nebeutoc'h pe muioc'h a holen enno, evel ar [[Mor Baltel]] (10 g/l) pe er c'hontrol ar [[Mor Marv]] (330 g/l) hag ar [[Mor Ruz]], morsallañ salletañmor ar bed.
* enEn [[Testamant Nevez]], [[Jezuz]] a gomz eus "holen ar bed" evit an Iliz pe ar Gristianed,Gristenien.
* Bagad Holen Mor, eus Gwenrann.
 
== Troioù-lavar ==
* ''Ali hag holen / A roer dand'an hini a c'houlenn''.
 
[[Restr:Salt ship loading.jpg|thumb|400px|Ul lestr o kargañ holen en un termenva.]]
 
== Gwelit ivez ==
 
== Notennoù ==
{{ReflistDaveoù}}
 
==Liammoù diavaez==
Implijer dizanv