Diforc'hioù etre adstummoù "Polonia"

difaziañ liammoù + kempenn
(Correction Gorread)
Tikedennoù : Kemmañ gant an hezoug Kemmañ dre ar web hezoug
(difaziañ liammoù + kempenn)
 
''Sellet ivez ouzh : [[Kêrioù Polonia]] ~ [[Brasañ kêrioù Polonia]]''
 
[[Restr:Satellite image of Poland in February 2003.jpg|280px|right|thumb|Luc’hskeudenn dre loarell eus Polonia]]
<br clear=all />
 
== Istor ==
''Pennadoù dre ar munud : [[Istor Polonia]] ~ [[Kronologiezh Istor Polonia]]''
 
[[Restr:Rzeczpospolita.png|thumb|300px|16./17. kantved]]
Fontet e oa bet Polonia en Xvet kantved war dachennad ar [[Polaned|Bolaned]]. Er [[Krennamzer|Grennamzer]] e teuas da vezañ ur vro na c’halled ket ober hepti e [[Kreiz Europa]]. Mieszko I{{añ}} eo he roue kentañ, anezhañ diazezer ar rummad-roueed [[Piast]] a renas war Bolonia eus 966 da 1370. Gniezno eo ar gêr-benn da neuze, er reter da Boznań.
Evel ma voe kont gant an darn vrasañ eus broioù kreiz-reter [[Europa]], nemet [[Tchekoslovakia]], ne badas ket pell an uhelvennadoù demokratel. Buan e teuas ar renad da vezañ aotrouniezhus, dre levezon [[Józef Piłsudski]] peurgetket.
 
Distaget eo an eil brezel-bed gant aloubidigezh Polonia gant [[Alamagn]] d’ar 1{{añ}} a viz Gwengolo [[1939]]. En ur ober 7 devezh e tizh ar [[Wehrmacht]] [[Varsovia]] a-drugarez da strategiezh ar « [[blitzkrieg]] » ha d’e zreistelezh teknologel. D’an 28 a viz Gwengolo e kodian Polonia. Er reter n’eus tamm spi ebet da herzel war-lerc’h an aloubidigezh [[Unvaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|soviedel]] eus ar 17 a viz Gwengolo. Rannet eo ar vro adarre, etre [[Alamagn]] hag an [[Unvaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|Unvaniezh soviedel]] ar wech-mañ.
 
Er reter n’eus tamm spi ebet da herzel war-lerc’h an aloubidigezh [[Unvaniezh ar Republikoù sokialour soviedel|soviedel]] eus ar 17 a viz Gwengolo.
E fin an 2{{l}}eil brezel-bed e vir [[URSS]] al lodenn reter eus ar vro, bet destaget e 1939, ha Polonia a «&nbsp;rikl&nbsp;» war-du ar c’hornôg, oc’h euvriñ su [[PrusPrusia ar reterReter]], [[Pomerania]] ha [[Silezia]]. Kas a reer kuit an [[Alamagn|Alamaned]] a oa o vevañ en tiriadoù-se war-zigarez e oa ar re-se da Bolonia ent istorel. Dont a ra Polonia da vezañ ur republik poblel e dalc’h [[Moskou]] hag ezel eus [[Feur-emglevEmglev Varsovia]].
Rannet eo ar vro adarre, etre [[Alamagn]] hag an [[Unvaniezh ar Republikoù sokialour soviedel|Unvaniezh soviedel]] ar wech-mañ.
 
Er bloavezhioù 70 ha 80 e tiroll emsavadegoù taer er vro. E [[1980]] e krouer ur sindikad dieub ([[Solidarność]] : kengred), ennañ 10 milion a izili a-benn nebeut hag en e benn ul levier arouezel : [[Lech Walesa]]. Klask a ra ar Jeneral [[Wojciech Jaruzelski|Jaruzelski]] terriñ ar sindikad dre embann ar "stad a vrezel" d’an 13 a viz Kerzu [[1981]], met kazeg a ra abalamour da levezon teir beaj Karol Wojtyla, deuet da vezañ ar pab [[Yann-Baol II]], ha d’an treuzfurmadurioù krenn en [[URSS]] gant [[Mikhail Gorbatchev|Gorbatchev]].
E fin an 2{{l}} brezel-bed e vir [[URSS]] al lodenn reter eus ar vro, bet destaget e 1939, ha Polonia a «&nbsp;rikl&nbsp;» war-du ar c’hornôg, oc’h euvriñ su [[Prus ar reter]], [[Pomerania]] ha [[Silezia]]. Kas a reer kuit an [[Alamagn|Alamaned]] a oa o vevañ en tiriadoù-se war-zigarez e oa ar re-se da Bolonia ent istorel. Dont a ra Polonia da vezañ ur republik poblel e dalc’h [[Moskou]] hag ezel eus [[Feur-emglev Varsovia]].
 
E [[1989]] emañ "an Taolioù Krenn", un heuliad emvodoù gant ar gouarnamant ha Solidarność hag a zigoro an hent da Bolonia nevez ha demokratel, renet gant T.Mazowiecki. D’ar mare-se eo Polonia kentañ bro ar Feur-emglev oc’h en em zizober eus ar yev soviedel, hag o stummañ ur gouarnamant ha n’eo ket liammet ouzh ar [[bloc’had soviedel]]. E 1990 eo dilennet Lech Walesa da Brezidant ar Republik, met skarzhet eo tri bloaz war-lerc’h gant Alexandre Kwasniewski, un ez-komunour anezhañ (1993-2005). Abaoe [[1999]] emañ Polonia e-barzh [[AFNA]]. E [[2003]] eo fiziet enni penn un takad aloubet eus [[Irak]] gant [[Stadoù-Unanet Amerika|SUA]]. D’ar 1{{añ}} a viz Mae [[2004]] ez a e-barzh [[Unvaniezh Europa]]. D’an 23 a viz Here [[2005]] eo dilennet ar prezidant nevez : [[Lech Kaczyński]].
Er bloavezhioù 70 ha 80 e tiroll emsavadegoù taer er vro. E [[1980]] e krouer ur sindikad dieub ([[Solidarność]] : kengred), ennañ 10 milion a izili a-benn nebeut hag en e benn ul levier arouezel : [[Lech Walesa]]. Klask a ra ar Jeneral [[Wojciech Jaruzelski|Jaruzelski]] terriñ ar sindikad dre embann ar "stad a vrezel" d’an 13 a viz Kerzu [[1981]], met kazeg a ra abalamour da levezon teir beaj Karol Wojtyla, deuet da vezañ ar pab [[Yann-Baol II]], ha d’an treuzfurmadurioù krenn en [[URSS]] gant [[Gorbatchev]].
E [[1989]] emañ "an Taolioù Krenn", un heuliad emvodoù gant ar gouarnamant ha Solidarność hag a zigoro an hent da Bolonia nevez ha demokratel, renet gant T.Mazowiecki.
D’ar mare-se eo Polonia kentañ bro ar Feur-emglev oc’h en em zizober eus ar yev soviedel, hag o stummañ ur gouarnamant ha n’eo ket liammet ouzh ar [[bloc’had soviedel]].
E 1990 eo dilennet Lech Walesa da Brezidant ar Republik, met skarzhet eo tri bloaz war-lerc’h gant Alexandre Kwasniewski, un ez-komunour anezhañ (1993-2005).
Abaoe [[1999]] emañ Polonia e-barzh [[Aozadur Feur-emglev Norzh Atlantel|AFNA]]. E [[2003]] eo fiziet enni penn un takad aloubet eus [[Irak]] gant [[Stadoù-Unanet Amerika|SUA]].
D’ar 1{{añ}} a viz Mae [[2004]] ez a e-barzh [[Unvaniezh Europa]].
D’an 23 a viz Here [[2005]] eo dilennet ar prezidant nevez : [[Lech Kaczyński]].
 
== Politikerezh ==
D’ar 5 a viz Mae 2006 ez eus deuet e gouarnamant Polonia meur a vinistr tost d’an tu dehou pellañ pe d’an tu kleiz pellañ. [[Roman Giertych]], rener [[Kevre familhoù Polonia]] (LPR - Liga Polskich Rodzin), zo e penn an deskadurezh vroadel. Mennet eo da bouezañ, er programmoù-skol, war ''« talvoudoù kristen Polonia beurbadus »''<ref>Véronique Soule, Maja Zoltowska, « La Pologne à droite toute », e-barzh [http://www.liberation.fr/page.php?Article=381774 ''Libération'' web, 13 a viz Mae 2006]</ref>. Evit a sell ouzh [[Andrzej Lepper]], anezhañ ur c’homunour kozh, bedaraller ha levier ar strollad [[Samoobrona]] (« Emzifenn »), eo bet anvet bes-kentañ ministr e karg eus al labour-douar. Ministrerezhioù al labour hag ar sevel-tiez en em gav ivez etre daouarn izili Samoobrona. Nec’het eo darn eus Poloniz, ar studierien peurgetket, gant ar c’habined kemmesk-se savet gant [[Jarosław Kaczyński]].
 
:''Gwelet ivez [[Roll prezidanted Polonia]] ha [Kentañ ministred Polonia]].''
:[[Kentañ ministred Polonia]]
 
== Poblañs ==
D’an 12 a viz Gwengolo [[1989]] eo stummet gant rener kozh [[Solidarność]], [[Tadeusz Mazowiecki]], ar c’hentañ gouarnamant poloniat ha n’eo ket komunour abaoe fin an [[Eil Brezel-bed]] e [[Reter Europa]].
 
[[Leszek Balcerowicz]], bes-kentañ ministr ha ministr an arc’hant er gouarnamant-se, a laka da dalvezout ur politikerezh strizh, dezhañ da bal suraat an tremen eus an [[armerzh steuñvet]] da [[armerzh ar marc’had]]. Gant ar steuñv-se – anavezet dindan an anv « '''yac’haat tu pe du''' » – ez eus bet gallet mestroniañ ar [[gourmonc’hwezgourmonc'hwez]] a rivine armerzh Polonia ha mont buan war-du armerzh ar marc’had.
 
Goude ul lankad kentañ diaes, aroueziet gant ur [[monc’hwezmonc'hwez]] kreñv, [[gouwerzhekadur]] ar moneiz, embregerezhioù o serriñ, hag an [[dilabour]] o kreskiñ, ar politikerezh-se en deus sikouret da ziorren ha da vodernaat armerzh Polonia. Distroet eo ar c’hresk armerzhel kerkent ha [[1993]], gwellaet eo bet barr bevañ an dud, ha da-heul eo kresket ar bevezerezh, digresket ar monc’hwez ha stabilaet ar [[złoty]]. Kresket eo ivez an eskemmoù armerzhel hag ar postadurioù estren eeun.
 
D’an 23 a viz Kerzu [[1991]] e kuita Leszek Balcerowicz e bost e ministrerezh an arc’hant. Sellet e vez outañ evel tad an adreizhoù armerzhel hag oberour pennañ ar c’hemmoù don zo bet e Polonia e-doug ar bloavezhioù 90, war-lerc’h daou-ugent bloavezh a gomunouriezh. Kemeret eo e blas gant [[Karol Lutkowski]].
* '''Korvoder dre annezad :''' 15 200$ (2006), Varsovia - 37 000$ (2005)
* '''Feur an dilabour :''' 17,3 % ([[Du|miz Du]] 2005), Varsovia - 5,7% ([[Du|miz Du]] 2005),
* '''Kenwerzh diavaez (2004) :''' 92 720 000 000 $ a ezporzhiadurioù ha 95 670 000 000 $ a enporzhiadurioù. Alamagn eo kentañ keveler kenwerzhel Polonia. Frañs eo eil pratik ha pevare pourchaser ar vro. Ar gevelerien bennañ all eo Italia, Rusia, Breizh-Veur, ar Republik Tchek, Sina hag an Izelvroioù
Alamagn eo kentañ keveler kenwerzhel Polonia. Frañs eo eil pratik ha pevare pourchaser ar vro. Ar gevelerien bennañ all eo Italia, Rusia, Breizh-Veur, ar Republik Tchek, Sina hag an Izelvroioù
* '''Dle publik/PDK :''' 51,6 % (2003)
* '''Feur kampi :''' 6,5 % (16 a viz C’hwevrer [[2005]])
* '''Feur eskemm ar [[złoty]] :''' 1 € = 3,9265 PLN ; 1 $ = 3,2071 PLN ([[18 a viz Ebrel]] [[2006]])
 
 
=== Roll ar sonerien boloniat brudet ===
* [[Frederik Chopin|Fryderyk Chopin]], sonaozour
* [[Henryk Mikołaj Górecki]], sonaozour
* [[Stanisław Moniuszko]], sonaozour
7 036

modifications