Diforc'hioù etre adstummoù "Adelbert von Chamisso"

kempenn
D (Robot ouzhpennet: ca:Adelbert von Chamisso)
(kempenn)
[[Skeudenn:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|thumb|250px|right|Adelbert von Chamisso.]]
 
Ur barzh hag ul louzawour eo '''Adelbert von Chamisso''', bet ganet Gall[[gall]] dindan an anv a Louis Charles Adelaïde de Chamissot, e kastell Boncourt ([[Bro-Champagn]]) d’an [[30 Genver|30 a viz Genver]] [[1781]] ha marvet d’an [[21 Eost|21 a viz Eost]] [[1838]] e [[Berlin]] ([[Prusia]]).
 
== Buhez ==
Evel kalz tud a noblañs e tiviztivizas e dud Louis Marie, Comte de Chamissot hag e wreg Marie Anne, tec’hout kuit eus [[Bro-C’hall]] pa darzhdarzhas an Dispac’h. Kavout a reontrejont bod e [[LiejLiège]], [[Den Haag]], [[Düsseldorf]], [[Bayreuth]], a-raok annezañ e Berlin.
 
E [[1796]] eoe oa floc’h Chamisso yaouank da floc’h e-ser lez ar Rouanez [[Frederika-Loeiza]]. Daou vloaz war-lerc’h eoe voe degemeret evel asagn en ur rejimant troadeien e [[Prusia]].
 
Aotreet eoe voe e familh da zontvont da Vro-C’hall en -dro, pezhmet aheptañ rae heptañreas. Mennet eoe oa Adelbert da chom e Berlin evitda servij an arme ha donaat e ouiziegezh eus yezh ha sevenadur [[Alamagn]].
 
GantE [[1803]], gant Karl August Varnhagen von Ense (1785-1858), e savsavas e [[1803]] ar gelaouenn ''Berliner''.
''Musenalmanach'' hag ec’h embann enni e varzhonegoù kentañ. Freuz-stal a ra an daou zen siwazh ha paouez a reont ganti pa grog ar brezel e [[1806]]. Brud en deus gounezet ar barzh yaouank avat e-touez an dud troet war al lennegezh.
 
Pa ranko arme Prusia kodianañ dirak [[Napoleon]] e [[1806]] e vo lezet da vont frank d’e vro c’henidik. Marvet e dud siwazh, n’en deus mui a liammoù gant [[Bro-C’hall]].
 
Da goulz an diskar-amzer 1807 emañ e Berlin en-dro. Ar bloaz warlerc’h e ro e zilez diouzheus an arme. Betek 1810 e krakvev en ur stad reuzeudik e kêr-benn Prusia, dilabour, digalonekaet ha dispi.
Gant skoazell ur mignon kozh d'e familh e c’hell distreiñ da Vro-C’hall evit bezañ kelenner e Lise Napoleonville[[Napoléonville]], e departamant ar Vañde[[Vande]] (hag a vo [[La Roche-sur-Yon]] war-lerc’h).
 
E-touez e vignoned tost emañ an Itron de Staël hag asambles ganti ez ay da gCoppet e Bro-Suis en harlu. « Gall on e Bro-Alamagn, Alaman e Bro-C’hall, katolik e-touez ar Brotestanted ha protestant gant ar Gatoliked, prederour o vezañ gant tud a relijion ha paterer gant an dud hep rakvarnioù, un Aotrou e-touez an dud desket ha savant gant ar re voutin, jakobin gant tud an noblañs hag e-touez an demokrated, un den-jentil, un den eus amzervezh ar Rouanelezh ; e pep lec’h ez on un estrañjour. Ar c’hoant start 'm eus da vriata an holl (anezho), ha pep tra o tiflipat. Maleürus on. » (1810) : sed aze pezh a zisklêr Chamisso dezhi evit displegañ e stad hag e demz-spered. Un harluad eo bepred, ur foeter-bro a nac’h dalc’hmat an doare aezetañ da ren ur vuhez.
E-pad an daou vloaz ma chomo e Suis e ouestlo ec’he amzer da studi al louzawouriezh. E 1812 e tistro da vBerlin lec’h ma kendalc’h gant e enklaskoù skiantel. E-pad an hañv 1813 e skriv e bennoberenn ''Peter Schlemhil wundersame Geschichtel'' (troet gant [[Roparz Hemon]] e 1934 evit [[Gwalarn (gelaouenn)|Gwalarn]] dindan an anv : ''An den a gollas e skeud''), istor un Doktor Faust a-vremañ, kollet e skeud gantañ, kondaonet da foetañ-bro evit hee c’havoutgavout endro, tudenn-arouez an aozour neblec'h en e di. Ar ger ''Schlemhil'' a vez graet ganti e [[yiddisheg]] evit komz eus un den kollet ar chañs gantañ, met a dremen diouti.
 
« Evel kalz oberoù brudet, istor Peter Schlemhil a c’hell plijout war un dro d’ar re yaouank, na welont ennañ nemet un arridennad darvoudoù marzhus, ha d’ar re goshoc’h, a zo barrek da zivinout ster kevrinus ar ger ''skeud'', ha da heul da veizañ mennad kuzh an danevell » a skrive Roparz Hemon e rakskrid embannadur ''Gwalarn'' e 1934.
Implijer dizanv