Diforc'hioù etre adstummoù "Kelted"

3 428 okted ouzhpennet ,  11 vloaz zo
ouzhpennañ ur pennad
(ouzhpennañ ur pennad)
(ouzhpennañ ur pennad)
 
[[Image:Two Druids.PNG|thumb|Daou zrouiz war izelvos Autun.]]
 
 
A-raok ma voe aloubet Galia gant ar Romaned, ha, war a seblant, goude ma oa bet aloubet an inizi, e oa an drouiziezh perzh pennañ relijion ar Gelted kozh. Testeniekaet eo ar « gloer » zrouizel gant meur a aozer en Henamzer da vareoù disheñvel hag e lec'hioù disheñvel er bed keltiek. En Iwerzhon, hervez an hengoun, e soñjer e vije bet krouet an drouiziezh gant ar [[Partholien|Bartholonien]], hag a oa en em gavet en Iwerzhon e 312 goude J.-K. war-lerc’h al Liñvadenn. E Galia e soñjer e voe hollbouezus ar roll c’hoariet gant an drouized en emsavadeg [[52 kent J.-K.|-52]] ha, goude e stourmoù ar C’halianed er c’hantved kentañ. Abalamour da unan eus ar stourmoù-se, bet danevellet gant [[Tacite]] en e “Istorioù”, e vije bet krog pennoù-bras Roma e [[21|21 goude J.-K.]] da sevel a-enep an drouized c’halian.
Ar Gelted o doa, a-hervez, a veze azeulet ganto mui pe vui kement a zoueed hag ar C’hresianed hag ar Romaned (tost pevar c’hant doue kelt zo bet kontet), met n’ouzer ket hag azeulet e oant er memes mod e pep lec’h er bed keltiek hag e oa ur framm hepken. Doueed pennañ ar C’halianed, hervez deskrivadurioù Julius Kaezar, koulskoude, a oa o anv heñvel ouzh anvioù an Doueed zo meneget e mojennoù iwerzhonat ar Grennamzer, hag ar memes kargoù o doa.
 
An aozerien latin ha gresian o doa meneget un nebeud doueed galian en o skridoù, hep lavaret perak o doa dibabet anezho : [[ÉponaEpona]], [[Taranis]], [[Esus]] ha [[Lug (doue)|Lug]] a vez anavezet evel-se.
 
Dre al lec’hanvadurezh ez anavezomp un nebeud traoù diwar-benn kredennoù ar Geltde kozh. Soñjal a reomp evel-se e veze azeulet [[Lug (doue)|Lug]] war an uhelennoù. Al lec’hanv Da skouer, “Lugdunum”, deuet da vezañ [[Lyon]] hiziv an deiz, a dalvez kreñvlec’h pe meneg Lug.
 
[[Image:Gundestrupkarret2.jpg|350px|thumb|right|Munud eus unan panelloù diabarzh [[pod-houarn Gunestrup]], MiridMirdi broadel Danmark, Kopenhagen]]
Sevel a ra kudennoù evit a sell lec’h an doueed kelt en arz. E-pad pell amzer e oa bet hollbouezus [[pod-houarn Gunderstrup]], un pezh kavet en un taouarc’h en Danmark, dre ma sonjed gouzout hiroc’h diwar-benn doueed ar Gelted. Met hennezh, a oa bet kinklet warnañ un toullad mat a zoueed hag a laka war wel e-leizh a vojennoù a oa e boutin etre ar pobloù a oa o chom en Europa, hag a oa bet levezonet gant pobloù all estreget ar Gelted. Diskouez a ra, mod pe vod, un doue kornek a c’hallfe bezañ boutin gant un douee kelt ur penn-kirvi dezhañ, [[Cernunnos]] e anv, hag un doue gant ur rod heol, a c’hallfe bezañ [[Taranis]].
Kudennoù a sav ivez evit gouzout resis petra a oa bet taolennet gant hanterskeudennoù eus « Galia ar re vlevek ». Lod zo seblant warno bezañ lodenn grec’h ur wern dotemek, evel m’eo an hini e laton a voe dizoloet e Bouray-sur-Juine (Essonne) hag a daolenn un dudenn gant un torc’h ha pavioù ur penn-kirvi stilekaet, pe an hanterskeudenn a virer e mirdi Saint-Germain-en-Laye. Hemañ zo e maen-raz hag a daolenn un dudenn gant un torc’h hag ur pemoc’h-gouez.
 
Krediñ a rae ar Gelted kozh e oa divarvel an eneoù ha gant-se e c’haller displegañ, hervez testenioù zo, perak e sonjer e vezent kadarn, kalonek ha dispont en emgannoù. Ne oa ket, evit gwir, eus ar marv. Er c’hontrol, ne oa ket anv eus an adenkorfañ en o relijion, ne oa ket gwir ar pezh a oa bet sonjet e-pad pell abalamour ma oa bet lennet fall skridoù zo. El levr « Les Druides -An Drouized- » (e lodenn ar c’heriaoueggeriaoueg, pajenn 414, [[Christian-J. Guionvarc’h]] ha [[Françoise Le Roux) a ro dimp da c’houzout krak-ha-berr : « N’eus roud ebet eus an adenkorfañ en hengoun kelt, ne grede ket ar Gelted ennañ ».
 
Krediñ a rae ar Gelted en ur bed all ivez. En hengoun iwerzhonat treuskaset d’ar mare kristen, ar “[[Sidh]]” a dalveze ar “Bed all” keltiek. Er c’hornôg e oa, en tu all d’ar mor, en enezennoù hollgaer ; dindan vor, el lennoù hag er stêrioù. Ennoe oa palezioù maen-strink brav-kaer dezho porzhioù kevrinus ; dindan an torgennoù hag ar runioù. Chomadenn an [[Tuatha Dé Danann]] e oa.
 
==Levrlennadurezh==
*Tadhg O Droichead, "Orin ar ger kelt" in [[Al Liamm]], niv. 250, Gwengolo-Here, 1998.
*[[Venceslas Kruta|Kruta, Venceslas]], ''Les Celtes'', Bouquins.
 
; Istor (traoù dre vras)
 
* Patrice Brun, ''Princes et princesses de la celtique'', embannadurioù Errance, Pariz, 1987, {{ISBN|2-903442-46-0}}
* [[Barry Cunliffe]], ''L'univers des Celtes'', embannadurioù Inter-Livres, 1996, {{ISBN|2909808114}}
* [[Venceslas Kruta]], ''Les Celtes, Histoire et dictionnaire'', embannadurioù Robert Laffont, dastumad « Bouquins », Pariz, 2000, {{ISBN|2-7028-6261-6}}
* Stephan Fichtl, ''La ville celtique, les oppida de 150 avant J.-C. à 15 après J.-C.'', embannadurioù Errance, Pariz, 2005, {{ISBN|2-87772-307-0}}
* Christian Y. M. Kerboul, ''Les royaumes brittoniques'', kenembannet gant an embannadurioù Pontig/Coop Breizh, Saotron & Speied, {{ISBN|2-9510310-3-3}} ha {{ISBN|2-84346-030-1}}
 
; Galia
 
* Stephan Fichtl, Stephan Fichtl, ''Les peuples gaulois, III{{e}}-I{{e}} siècles av. J.-C.'', embannadurioù Errance, Pariz, 2004, {{ISBN|2-87772-290-2}}
* [[Dominique Garcia]], ''La Celtique méditerranéenne. Habitats et sociétés en Languedoc et en Provence. VIIIe-IIe siècles av. J.-C.'', embannadurioù Errance, Pariz, 2004, {{ISBN|2877722864}}
* [[Dominique Garcia]], ''Les Celtes de Gaule méditerranéenne, définition et caractérisation'', embannadurioù Bibracte, 2006,[http://hal.archives-ouvertes.fr/docs/00/10/21/33/PDF/3-Garcia-Budapest.pdf],
* Christian Goudineau, ''César et la Gaule'', embannadurioù Errance, dasdumad ''De la Gaule à la France : histoire et archéologie'', 2000
* Christian Goudineau, ''Regard sur la Gaule'', embannadurioù Errance, 2000
* Renée Grimaud, ''Nos ancêtres les Gaulois'', embannadurioù Ouest-France, Roazhon, 2001, {{ISBN|2-7028-4542-8}}
* Danièle et Yves Roman, ''Histoire de la Gaule'', Danièle et Yves Roman, ''Histoire de la Gaule'', Levrdi Arthème Fayard, Pariz, 1997, {{ISBN|2-7028-1646-0}}
 
; Inizi breizhveuriat
 
* Miles Dillon, Nora K. Chadwick, Françoise Le Roux & Christian-Joseph Guyonvarc'h, ''Les Royaumes celtiques'', embannadurioù Armeline, Kraozon, 2001, {{ISBN|2-910878-13-9}}
* Pierre Joannon, ''Histoire de l’Irlande et des Irlandais'', Perrin, Pariz, 2006, {{ISBN|2-286-02018-3}}
 
; Kreiz ha reter Europa
 
* Petr Drda hag Alena Rybova, ''Les Celtes de Bohême'', embannadurioù Errance
 
; Arz
 
* Kenstrollad (katalog eus diskouezadeg europat an henoniezh keltiek), ''Ar Gelted'', Venezia, 1991 (embannadurioù Bompiani)
* Paul-Marie Duval, ''Les Celtes'', dastumad ''L'Univers des Formes'', embannadurioù Gallimard
 
; Kevredigezh
 
* [[Françoise Le Roux]] & [[Christian-J. Guyonvarc'h]], ''La Civilisation celtique'', embannadurioù Ouest-France Skol-Veur, Roazhon, 1990, {{ISBN|2-7373-0297-8}}
* [[Françoise Le Roux]] & [[Christian-J. Guyonvarc'h]], ''La Société celtique'', embannadurioù Ouest-France Université, Roazhon, 1991, {{ISBN|2-7373-0902-6}}
* [[Jean Markale]], ''La Femme celte'', Levrdi bihan Payot, Pariz, 1989.
 
; Relijion
 
* [[Françoise Le Roux]] & [[Christian-J. Guyonvarc'h]], ''Les Druides'', embannadurioù Ouest-France Skol-Veur, Roazhon, 1986, {{ISBN|2-85882-9209}}
* [[Françoise Le Roux]] & [[Christian-J. Guyonvarc'h]], ''Les Fêtes celtiques'', embannadurioù Ouest-France Skol-Veur, Roazhon, 1995, {{ISBN|2-7373-1198-7}}
* Christian-J. Guyonvarc'h, ''Magie, médecine et divination chez les Celtes'', Levrdi ar skiantoù Payot, Pariz, 1997, {{ISBN|2-228-89112-6}}
* Jean-Louis Brunaux, ''Les Religions gauloises'', embannadurioù Errance, Pariz, 2000 {{ISBN|2-87772-192-2}}
 
==Notennoù==
428

modifications