Diforc'hioù etre adstummoù "Bombard"

206 okted lamet ,  10 vloaz zo
D
Klask reizhañ un tamm
D (Robot ouzhpennet: en:Bombard (music))
D (Klask reizhañ un tamm)
{{Raktres Lise Diwan}}
Ur [[benveg-seniñ]] eo ar '''vombard''', eus familh ar binvioù dre c'hwezañhwezhañ, a orin eus familh ar « c'hoadhuelennoù »( hautbois). Implijet e vez ar vombard e sonerezh hengounel Breizh, ne vez kavet nemet e Breizh, e lec'h ma vez implijet evit seniñ dre koupladkoublad pe e bagadoù (stolladoùstrolladoù binvioù keltiek ha tamboulinerezh). Ral eo gwelet un talabarder o soniñ e-unan rak e goulenn ar benveg ur striv korfel bras a-walc'h. Alies e vez o seniñ gant ur binioubinioù (bras pe bihan), rak gallout a ra ar binviji-se c'hoari hep ober ehanoù.
 
===Lodennoù ur vombard===
 
===Lodennoù ur vombard===
Savet e vez ar vombard e teir lodenn: al lañchenn, ar c'horf hag ar pavilhon.
 
Al lañchenn: al lañchenn a zo un ibilig kavet e penn a-us ar vombard, savet eo gant daou damm bambouz troc'het treut-tre, stumm viig a zo gant an daou lodenn-se, staget kenetrezhokenetrezo gant un orjal moan-tre ivez d'un duelennig houarn hag a echu gant un tamm lech beget toullet, ha benn gallout sankan al lanchennlañchenn e korf an dalabard.
[[Skeudenn:Anches bombarde.jpg|250px|rightthumb|Lañchennoù]]
 
Ar c'horf: ar c'horf a zo savet gant koad kallet: koat beuz, koat gwez pêr, gaiak, koad houarn pe c'hoaz koat eben. Warnañ e vez kavet 6 toull pe muioc'h (dipant a ra ma vez acalc'hwezhioùhwezioù pe get). Gallout a ra ar vombard bezanbezañ bravet gant kelc'hiadoù steignstegn, pe kerniel, gant seurtoù koatkoad dishenveldisheñvel, hag a-wechoù gant ivor.
 
Ar pavilhon : ar pavilhon a zo un tamm koad korneg toullet a ez ouzhpennet e penn ar vombard a-benn krenvaat ar son. Savet e vez gant koad ivez hag e c'hell bezañ ouzhpennet traoù dioutandioutañ ivez.
 
Tu 'zo kontan ul lodenn (pe lodennoù) ouzhpenn diouzh ar fed ma vez alc'hwezhioùhwezioù, deus unan betek 3, pe muioc'h a-wechoù. War ar vombardoù « klasel » e vez an aliesañ daou alc'hwez.
 
==Istor==
Adalek an adginivelezhazginivelezh eo bet lakaet e-pleustr skeuliad ar solfadurezh en ur dec'hel kont eus an translatan (ar spas reoliek etre an notennoù), ar reizhded hag an tu da c'hoari (arabat e vef bet re a zifoc'h evit c'hoari d'ur benveg d'egile). Ar c'hoadoù huel (hautbois) a zo ar benveg bet reizhet a-benn doujañ d'an teir « lezenn »-se. An binviji aer hengounel a zo bet implijet e memes amzer hag hag c'hoaduelioù araok mont da get, estreget ar vombard hag en deus dreistvevet e Breizh.
E lodenn gantan an XXvetXX{{vet}} kantved eo aet war zigresk bras an niver a sonerien a vinioù kozh hag a talabard. Deuet eo en-dro ar binviji hengounel-se war well er bloavezhioù 1970, e-pad adkreskadurezh an hengoun Breizhad, gant brud Alan Stivell hag ar fed e vefe bet graet festoù-noz hag konkourioù sonerezh hengounel. Un tamm war lec'h eo bet krouet Bodadeg Ar Sonerion, hag a stroll meur a wech bep bloaz bagadoù pe bagadigoù a rummadoù dishenveldisheñvel, deus ar pempved rummad d'ar c'hentañ hini.
Meur a donniadur a vez kavet war ar bombard, an aliesañ e vez kavet bombardoù e si bemol, memes tonniadur hag ar binioù bras skosat, rak e vez kavet alies-tre koupladoùkoubladoù pe bagadoù o seniñ gant an daou benveg-se. Kavet e vez bombardoù a donniadur Fa, Sol, Sol#, La, Si♭, Do ha Re. Implijet e vez ar seurtoù dishenveldisheñvel-se diouzh ar c'hoant da gaout ur son skiltroc'h pe boudoc'h, pe evit ober eilmouezhioù ouzhpenn d'ar bagad, evit reiñ ur stil pe evit cheñch doare seninseniñ diouzh an douareg dibabet.
 
===Istor=Kemer ar benveg==
Evel meur a benveg a za en dro gant aer e vez douget ar vombard gant daou dorn, an hini dehou en-traon hag an hini kleiz a-us (pe kontrol evit an dud kleizadkleiziad). Ober a ra ar benveg ur c'horn skouer pe dost gant korf an talabarder, douget e vez al lañchenn etre an daou vuzell, en ur stardañ un tammig anezhi. Paket e vez notennoù mui pe vui uhel, en ur stankañ mui pe vui a doulloù, deus an notennoù boudañ gant an holl doulloù stanket hag notennoù skiltrañ en ur sevel ar bizied en un urzh resis.
Adalek an adginivelezh eo bet lakaet e-pleustr skeuliad ar solfadurezh en ur dec'hel kont eus an translatan (ar spas reoliek etre an notennoù), ar reizhded hag an tu da c'hoari (arabat e vef bet re a zifoc'h evit c'hoari d'ur benveg d'egile). Ar c'hoadoù huel (hautbois) a zo ar benveg bet reizhet a-benn doujañ d'an teir « lezenn »-se. An binviji aer hengounel a zo bet implijet e memes amzer hag hag c'hoaduelioù araok mont da get, estreget ar vombard hag en deus dreistvevet e Breizh.
E lodenn gantan an XXvet kantved eo aet war zigresk bras an niver a sonerien a vinioù kozh hag a talabard. Deuet eo en-dro ar binviji hengounel-se war well er bloavezhioù 1970, e-pad adkreskadurezh an hengoun Breizhad, gant brud Alan Stivell hag ar fed e vefe bet graet festoù-noz hag konkourioù sonerezh hengounel. Un tamm war lec'h eo bet krouet Bodadeg Ar Sonerion, hag a stroll meur a wech bep bloaz bagadoù pe bagadigoù a rummadoù dishenvel, deus ar pempved rummad d'ar c'hentañ hini.
Meur a donniadur a vez kavet war ar bombard, an aliesañ e vez kavet bombardoù e si bemol, memes tonniadur hag ar binioù bras skosat, rak e vez kavet alies-tre koupladoù pe bagadoù o seniñ gant an daou benveg-se. Kavet e vez bombardoù a donniadur Fa, Sol, Sol#, La, Si♭, Do ha Re. Implijet e vez ar seurtoù dishenvel-se diouzh ar c'hoant da gaout ur son skiltroc'h pe boudoc'h, pe evit ober eilmouezhioù ouzhpenn d'ar bagad, evit reiñ ur stil pe evit cheñch doare senin diouzh an douareg dibabet.
 
===Tu da c'hoari===
Sonet e vez ar benveg-se dre koupladoùkoubladoù (binioù kozh bombard) evit heuliañ an dañserien dañs breizhad.
 
Ar bombard a zo ivez unan eus an tri pupitr pennañ eus ar bagadoù (strolladoù muzik hengounel keltiek), gant ar binioubinioù bras, ar c'heff sklaer ha tosserezhtoserezh. Magañ a ra an tonioù c'hoariet ar ganerien kan-ha-diskan.
===Kemer ar benveg===
Evel meur a benveg a za en dro gant aer e vez douget ar vombard gant daou dorn, an hini dehou en-traon hag an hini kleiz a-us (pe kontrol evit an dud kleizad). Ober a ra ar benveg ur c'horn skouer pe dost gant korf an talabarder, douget e vez al lañchenn etre an daou vuzell, en ur stardañ un tammig anezhi. Paket e vez notennoù mui pe vui uhel, en ur stankañ mui pe vui a doulloù, deus an notennoù boudañ gant an holl doulloù stanket hag notennoù skiltrañ en ur sevel ar bizied en un urzh resis.
 
[[Skeudenn:Bombarde und Biniou.JPG|250px|thumb|Talabarder ha biniaouer]]
===Tu da c'hoari===
Sonet e vez ar benveg-se dre koupladoù (binioù kozh bombard) evit heuliañ an dañserien dañs breizhad.
 
===Ar bombard, benveg brudet===
Ar bombard a zo ivez unan eus an tri pupitr pennañ eus ar bagadoù (strolladoù muzik hengounel keltiek), gant ar biniou bras, ar c'heff sklaer ha tosserezh. Magañ a ra an tonioù c'hoariet ar ganerien kan-ha-diskan.
Brudet eo bet an talabard gant sonerion arbennig war ar benveg-mañ. Matilin an Dall a oa unan deus an talabarderien brudet-se. Ganet e oa e [[1789]] e Kimperle[[Kemperle]], deuet eo da vezañ dall abred-tre, met kendalc'het en deus da seniñ. 'tro ar bloavezhioù 1815 e oa Matilin ur soner brudet dija, graet en deus eus an talabard e vicher ha sonet en deus uin tamm e pep lec'h heuliet gant Yann ar Chapel, ar c'houpladhoublad-se en doa sonet asambles e pad un tregont boalzhbloaz bennak. Gouest e oa Matilin da soniñseniñ tonnioùtonioù hengounel Breizhad kement ha tonioù hengounel deus Pariz, seniñ a rae a rae kement en eureudoùeuredoù eget e pardonnoùpardonioù ar rannvro, met seniñ a rae ivez er festoù labour-douar hag dirak an tudennoù politik. Pedet e oa bet da seniñ en "Tuileries" dirak ar roue Loeiz-Fulup kentañ, hag ivez dirak Napoleon III, a oa o gweladenniñ Kemper e 1858. Marvet eo Matilin an Dall( Mathurin Furic eus e anv gwir) e 1859 e-touezhtouez tan-gwall e di. Meur a ganaouenganaouenn ha meur a varzhoneg a zo bet savet diwar e-benn, hag, n'eus ket pell 'zo, un v/Bandenn treset.
 
[[Skeudenn:Bombarde und Biniou.JPG|250px]]
 
Talabarder ha biniaouer.
 
===Ar bombard, benveg brudet===
Brudet eo bet an talabard gant sonerion arbennig war ar benveg-mañ. Matilin an Dall a oa unan deus an talabarderien brudet-se. Ganet e oa e 1789 e Kimperle, deuet eo da vezañ dall abred-tre, met kendalc'het en deus da seniñ. 'tro ar bloavezhioù 1815 e oa Matilin ur soner brudet dija, graet en deus eus an talabard e vicher ha sonet en deus uin tamm e pep lec'h heuliet gant Yann ar Chapel, ar c'houplad-se en doa sonet asambles e pad un tregont boalzh bennak. Gouest e oa Matilin da soniñ tonnioù hengounel Breizhad kement ha tonioù hengounel deus Pariz, seniñ a rae a rae kement en eureudoù eget e pardonnoù ar rannvro, met seniñ a rae ivez er festoù labour-douar hag dirak an tudennoù politik. Pedet e oa bet da seniñ en "Tuileries" dirak ar roue Loeiz-Fulup kentañ, hag ivez dirak Napoleon III, a oa o gweladenniñ Kemper e 1858. Marvet eo Matilin an Dall( Mathurin Furic eus e anv gwir) e 1859 e-touezh tan-gwall e di. Meur a ganaouen ha meur a varzhoneg a zo bet savet diwar e-benn, hag, n'eus ket pell 'zo, un v/Bandenn treset.
[[Skeudenn:Bombarde chromatique.jpg|140px|rightthumb|Bombard kromatek e koat Eben]]
 
 
===Un nebeut a sonerion Brudet===
André Le Meut
Jorj Botuha
Christophe Caron
Cyrille Bonneau
Daniel Le Féon
David Pasquet
Fabrice Lothodé
Éric Beaumin
Jean Baron
Mathieu Sérot
Ronan Keryell
Serge Riou
Yann Kermabon
Claude Le Baron
Youen Le Bihan
Ivonig Le Mestre
 
===Un nebeut a sonerion Brudet===
Bombard kromatek e koat Eben.
*André Le Meut
[[[[Liamm titl]]
*Jorj Botuha
*Christophe Caron
*Cyrille Bonneau
*Daniel Le Féon
*David Pasquet
*Fabrice Lothodé
*Éric Beaumin
*Jean Baron
*Mathieu Sérot
*Ronan Keryell
*Serge Riou
*Yann Kermabon
*Claude Le Baron
*Youen Le Bihan
*Ivonig Le Mestre
 
[[bg:Бомбарда (музикален инструмент)]]
5 484

modifications