Diforc'hioù etre adstummoù "Mas"

12 okted ouzhpennet ,  10 vloaz zo
Diverradenn ebet eus ar c'hemm
D (Robot kemmet: ckb:بارستە; Kemm dister)
An '''tolz''' zo ur [[mentenn|ventenn]] [[fizik]]el dezverkuszezverkus eus ar c'hementad danvez zo en ur c’horf<ref>A-wezhioù e reer gant ar ger "mas".</ref>. Ur perzh diazez eus an danvez eo an tolz hag anadiñ a ra dre [[diemluskted|ziemluskted]] ar c'horfoù hag o etreober [[gravitadur]]el.
E reizhiad etrebroadel unanennoù ar fizik (S.I.) ez eo ar [[kilogramm|c’hilogramm]] hag a dalvez da unanenn dolz ha neket ar gramm (g). Implijet e vez ivez an [[tonenn (tolz)|donenn]] zo par da 1000 kg hag an [[unanenn tolz atomek]].
 
[[Unanenn diazez eus ar reizhiad etrebroadel|Reizhiad etrebroadel an unanennoù]] a laka ur c'hemm diazez etre ar c'hementad danvez, muzuliet e [[Mol (unanenn)|moloù]], hag an tolz, muzuliet e [[kilogramm]].
 
Setu amañ ur skouer. Tri mol [[heliom]] 4 zo enne aran memeshevelep niver rik a [[proton|broton]], a [[neutron]] hag a [[elektron]], da lavaretlavarout eo ar memes kementad danvez rik hag ur mol [[karbon]] 12, eleze 6 mol proton, 6 mol neutron ha 6 mol elektron. Met tolz ur mol karbon 12 a dalvez 12 gramm dres (Dre dermenadur [[niver Avogadro]]) tra ma talvez tolz an tri mol heliom 4 kement ha 3 x 4,0026<ref>[http://br.wikipedia.org/wiki/Taolenn_beriodek_an_elfenno%C3%B9 Taolenn beriodek an elfennoù.] a ro un [[tolz atomek]] relativel 4.002603250 evit an [[izotop]] <sup>4</sup>He.</ref> = 12,0078 gramm. Kementadoù danvez heñvel-rik a c'hall eta kaout tolzoù disheñvel.
 
Er skouer uheloc'h e c'haller displegañ ar c'hemm en tolz gant an diforc'h etre [[ereadennoù derc'hanel|energiezhoù ereañ derc'hanel]] an [[heliom]] hag ar [[Karbon|c'harbon]].
== Tolz ha pouez ==
 
Arabat eo kemmeskañ an tolz hag ar [[pouez]], gant hemañ ziwezhañ evezevezh muzuliet an etreober etre an tolz hag ar park gravitadur (Un [[nerzh (Fizik)|nerzh]] eo ar pouez).
 
Dont a ra ar mesk a vez etre an tolz hag ar pouez eus ar fed ez eo bet implijet pell aran memeshevelep ger "[[kilogramm]]" evit envel unanennoù muzuliañ an daou gementad fizikel-se zo disheñvel bras o natur. O [[kevatalenn|c'hevatalennoù]] da bep hini, M ha ML/T², en diskouez splann.
Reizhiad etrebroadel an unanennoù (SI) en deus reizhet ar meskaj-se peogwir e vez muzuliet an unanenn nerzh, hag an unanenn -pouez ivez eta, e [[newton (unanenn)|newtonoù]] (N).
 
<!--
== Tolz diemlusk ha tolz '''grave''' ==
 
Er patromoù fizikel, tolz un draez intervient e daoudiv phénomènesanatenn disheñvelzisheñvel et a priori indépendants, régissant fiÆvoù an traezoù&nbsp;:
* la masse inertielle qui caractérise la quantité de mouvement d'un objet en déplacement (la quantité de mouvement globale de l'univers est une quantité qui se conserve).
* la masse grave (ou pesante) qui mesure l'influence d'un corps sur le champ gravitationnel.
195

modifications