Diforc'hioù etre adstummoù "Io (loarenn)"

26 okted ouzhpennet ,  10 vloaz zo
D
r2.5.2) (Robot kemmet: ar:إيو (قمر); Kemm dister
D (Robot kemmet: ca:Io (satèl·lit))
D (r2.5.2) (Robot kemmet: ar:إيو (قمر); Kemm dister)
|-
| '''[[Tizh orbitel krenn]]'''
| mui.: 17.406 km/s<br />krenn: 17.334 km/s<br />nebeut.: 17.263 km/[[eilenn|s]]
|-
| '''[[Stouadur]]'''
| 0.05°[[derez|°]] (diwar keheder Yaou)<br /> /2.21° (diwar an [[ekliptik]])
|-
| '''[[Loarenn]] eus'''
|-
| '''[[Gravitadur]] gorre'''
| 1.796 [[buanadur|m/s²]]<br />((~(0.183 [[buanadur a-drugarez d'ar gravitadur|g]])
|-
| '''[[Tizh achap]]'''
|-
| '''[[Temperadur|temp.]] gorre'''
| mui.: 2000 [[kelvin|K]] <br />krenn: 130 [[kelvin|K]]<br />nebeut.: 90 [[kelvin|K]]
|-
| '''[[Gwask atmosferel]]'''
'''Io''' ([[gresianeg]] Ῑώ) eo al loarenn c'halilean dostañ eus [[Yaou (planedenn)|Yaou]]. Dont a ra hec'h anv eus [[Io (mitologiezh)|Io]], unan eus serc'hed [[Zeus]].
 
Gant [[Simon Marius ]] e oa bet anvet '''Io''' un tammig goude he dizoloadur met ne reas ket kalz gant an anv-se. Er skridoù steredoniezh e raed '''Yaou I''' anezhi dreist-holl betek ar {{XXvet}} kantved.
 
 
== Dizoloadenn ==
 
Krediñ a reer e voe dizoloet Io hag al [[loarennoù galilean]] arall gant [[Galileo]] d'an [[9 Genver|9 a viz Genver]] [[1610]]. En e ''Mundus Jovialis'', embannet e [[1614]] e lavaras [[Simon Marius]] eo gantañ-eñ eo e oa bet dizoloet Io ha loarennoù arall Yaou e [[1609]], ur sizhunvezh a-raok [[Galileo Galilei|Galileo]]. Hemañ a nac'ho e grediñ.
Ar [[Galileo (sontenn)|sontenn Galileo]] a dremenas a-us da Io e [[1999]] ha luc'hskeudenniñ a reas menezioù-tan o tisflukañ. Diskouez a reas ivez he doa Io ur greizenn [[houarn]] evel planedennoù diabarzh [[Koskoriad an Heol]].
 
== Menezioù-tan ==
 
[[ImageSkeudenn:PIA00703.jpg|left|thumb|Luc'hskeudenn Io gant meur a [[menez-tan|venez-tan]]]]
 
Evit he menezioù-tan eo heverk Io dreist-holl. Ar c'horf gant an oberererzh volkanek brasañ e koskoriad an heol eo. War Io e c'hoarvezas an dislonkadenn vrasañ anavezet e miz C'hwevrer 2001. Evel [[menez-tan|menezioù-tan]] an Douar e skign re Io [[soufr]] ha [[dioksid soufr]]. Tra ma kreded e oa o maen-teuz a endalc'he sustañsoù soufrek dreist-holl e soñjer bremañ eo kenaozet an darn vrasañ anezhañ gant [[silikat]]où, evel war an [[Douar]] ha, war a greder, [[Gwener (planedenn)|Gwener]].
 
 
== Perzhioù ==
[[ImageSkeudenn:Iosurface gal.jpg|thumb|left|200px|Gwel Io gant livioù gwellaet.]]
Er c'hontrol da loarennoù arall darn ziavaez [[koskoriad an Heol]] eo Io heñvel a-walc'h ouzh [[plandenn]]où douarel. Eus silikadoù eo kenaozet dreist-holl hag ar fedoù dastumet gant galileo a zamveneg he-dus ur grezenn ag houarn.
 
Pa gemeras Voyager I luc'hskeudennoù kentañ Io e espere ar glaskourien kavout kraterioù a ziskouzfe o stankder oad al loarenn. Souezhet e voent, avat, da welout na oa unan ebet abalamour d'ar menezioù-tan a adstummont dalc'hmat he gorre. Homañ a zo yaouank, evel hini an Douar.
[[ImageSkeudenn:Tvashtar Catena.jpg|thumb|250px|right|[[Tvashtar Paterae]], ur menez-tan eus Io]]
[[ImageSkeudenn:PIA01129 Interior of Io.jpg|thumb|250px|right|Diabarzh Io]]
Ouzhpenn ar menezioù-tan e kaver menezioù, [[kaldera]]où don a veur a gilometrad, lennoù a [[soufr]] teuzet ha stêrioù a vaen pe soufr teuzet. Meur a liv a c'hell kaout kevennegoù ar soufr, ar pezh a zispleg feson al loarenn.
 
Un atmosferenn voan a zioksid soufr he-deus Io. Etre 0.2 ha 0.35 nbar eo ar gwask war-dro ar c'hehider. Er c'ontrol d'al loarennoù galilean arall n'he-deus ket Io dour war he gorre. Re domm e oa Yaoù e maread he furmidigezh ha kaset kuit e voe an elfennoù skañv ganti.
 
== Liammoù diavaez ==
 
[http://www.nineplanets.org/io.html Io]
{{Loarennoù Yaou}}
 
[[Rummad:loarennoùLoarennoù Yaou]]
 
{{Liamm PuB|de}}
 
[[als:Io (Mond)]]
[[ar:آيوإيو (قمر)]]
[[ast:Ío (lluna)]]
[[be-x-old:Іа (спадарожнік Юпітэра)]]
59 988

modifications