Emgann Kergidu (romant)

levr gant Lan Inisan
  • Ur pennad diwar-benn ur romant eo hemañ. Ur pennad all zo diwar-benn an emgann c'hoarvezet e Kergidu. Sellit ouzh Emgann Kergidu.

Emgann Kergidu zo anv ur romant skrivet e brezhoneg gant Lan Inizan e dibenn an XIXvet kantved. Kontet eo da vezañ ar c'hentañ romant brezhonek.
Abaoe ma voe kavet ur romant koshoc'h diembann, Kastell Keryann Koadanskourr, e lavarer eo ar c'hentañ romant embannet e brezhoneg.

Embannadur 1878

EmbannadurioùAozañ

Embannet e oa bet Emgann Kergidu, evit ar wech kentañ, e ti Lefournier, e Brest e div lodenn. Al lodenn gentañ a oa deut er-maez e 1877 hag an eil e 1878.

Adembannet eo bet e peurunvan gant Al Liamm e 1977.

C'hwezek pennad a ya d'ober al levrenn gentañ :

KENTA PENNAD — Kastel-Paol ha Landreger.
EIL PENNAD — Ar skrab e kouent Sant-Aubin.
TREDE PENNAD — Runveuzit e parrez Ploumagoar.
PEVARE PENNAD — Plouaret ha Perros-Guiriek.
PEMPED PENNAD — Loull ar Bouc'h, persoun intru Plouaret.
C'HOUEC'HVED PENNAD — Loull ar Bouc'h e kraou ar moc'h. He varo e Bourbriak.
SEIZVET PENNAD — Santez Berc'hed e Sant-Thegonnek.
EIZVET PENNAD — Gouel MIRABEAU e kear Lesneven.
NAOVET PENNAD — Konk-Leon.
DEKVET PENNAD — Lokournan ha Porspoder.
UNNEKVET PENNAD — Plougerne.
DAOUZEKVET PENNAD — Plougouloum,— Sibiril,— Kleder,— Plouescat,— Guinevez,— Trelez.
TRIZEKVET PENNAD — An tenna d'ar zort e Plabennec hag e Kastel.
PEVARZEKVET PENNAD — Kergidu.
PEMZEKVET PENNAD — Epad an emgann.
C'HOUEZEKVET PENNAD — Goude an emgann,

tra ma'z a trizek pennad hepken d'ober an eil levrenn :

KENTA PENNAD — Trelaouenan. — Koajou Kermenguy
EIL PENNAD — Keraouell
TREDE PENNAD — Maner-al-Liorzou
PEVARE PENNAD — Lanzeon
PEMPET PENNAD — Trefalegen e Lanhouarne
C'HUEC'HVET PENNAD — Tour Berven
SEIZVET PENNAD — Taole. — Paolik ar Sant
EIZVET PENNAD — Penn-an-Neac'h, e Plouenan. — An Aoutrou Gall. — An Aoutrou Coarigou.
NAOVET PENNAD — Ar zoudard Fabian Croy.
DEKVET PENNAD — An Aoutrou Branellec. — An Itroun Le Guen.
UNNEKVET PENNAD — Anna ar Zant
DAOUZEKVET PENNAD — Kere Pont-Eoun
TRIZEKVET PENNAD — An Dour-Du ha Plougasnou.

Ar romantAozañ

Kontet eo ennañ troioù Yann Pennhorzh a gemeras perzh en emgann Kergidu, e Plougouloum, nepell diouzh Kastell-Paol, e 1793, a-enep soudarded ar Republik, renet gant ar jeneral Jean Baptiste Camille de Canclaux.

Prezegennoù hir diwar-benn ar relijion zo el levr, met brezhoneg yac'h zo ivez, hag un oberenn a bouez eo evit studi ar yezh koulz ha hini an istor hag ar gevredigezh. Hiziv an deiz e vez kavet c'hoazh da vezañ studiet e program ar C'hapes/Kafep Brezhoneg.

Setu ur skouer ma c'heller gwelet liv anat ar relijion gant an oberenn met war ar mesmes tro liv ur brezhoneg a-zoare :

Levrenn gentañ/Pajenn 101 :
"leac'h ma ne vezo ket klasket. N'eus forz, ne
ket kals nec'het gant kement-se, rak ar pez a
rank da ober herrio a ranke da ober deac'h :
Eur belek katolik a zo eun evn guenn ervad;
Herrio 'ma el lannek, varc'hoaz e vo er c'hoad;
Disul enn eun neiz pick, dilun enn eun neiz bran,
Hag el leac'h ma tebr lein ne zebr nep tro he goan."

Mennozhioù an AozourAozañ

An oberenn Emgann Kergidu ouzhpenn bezañ ul levr o kontañ ul lod eus Istor Breizh a zo ivez ha dreist-holl un digarez gant Lan Inizan da brezegenniñ ha klask kenteliañ hervez e soñj tud e amzer awenet dre un istor dammwir. Evit an Aozour ez eo rannet etre zaou ar gevredigezh en amzer ar Reveulzi C'hall en Breizh: en un tu an dud a vat a-enep d'ar Reveulzi hag en tu all an dud a fall a sav a-du gant ar Reveulzi. Pe gwenn pe du ez eo ar bed, ha n'eus ket tud a vez kavet en entremar pe diseblant dirak an darvoudoù. an tudennoù a-du gant savboent an Aozour a zo dre ret tud disi: Kalonek int, tost ouzh o familh, leal da Zoue hag eeun en ho puhez, o kaout resped evit tud an noblañs hag an dud pinvidik hag ar re-se o tifenn ha magañ ar re munut. Dreist-holl e vezo kavet amañ tud an arvor ha tud war ar maez. An dud a-enep mennozhioù an Aozour a zo dre ret bernioù si anezho: trubard, mezvierien, laer, lezirek, feuls ha digred. Lar a ra anezho an Aozour ez int evel dislonket gant an ifern ha gant an diaoul.

Levrenn gentañ/Pajenn 88 : "C'houi, paotred iaouank an amzer zo breman, hoc'h euz kement a skiant var ho meno abalamour m'eo touz ho penn, abalamour ma ouzoc'h mont aliesoc'h d'ar c'hafeou eget da gofez, daoust ha c'houi o piche great guell eget na rea an dud iaouank euz va amzer-me, ne c'houient, an darnvuian, na skriva na lenn ?"

Pajenn 94 : "A veac'h eur stereden en em zispak eur veach enn amzer evit diskouez e peleac'h eman ti an Aoutrou Doue."

Pajenn 97 : "Ploumanac'hiz koz a c'houie selaou ho beleien, heuilla lezen Doue ha beza tud vad, leal hag eeun. Ar re zo brema siouaz ! o deuz chenchet giz."

Pa z'eo embannet Emgann Kergidu evit ar wech kentañ ez eo ur mare a drubuilh da geñver plas an Iliz er gevredigezh C'hall. An Aozour Lan Inizan a implij e zonezon a gonter evit klask broudañ pobl Breizh Izel hag ar beizanted dreist-holl da vont gant enebiñ ar Republik C'hall ha da zifenn Breizh hag an Iliz. Dre hanterenn an Haroz Yann Pennhorzh e vez graet kement-mañ.

Adkavet e vez ivez buhez ar skrivagner hag e savboentoù personel e maez ar bolitikerezh hag ar relijion dre meur a wech en oberenn na pa gomz d'eus ar Brusianed dizabeg en oberenn Emgann Kergidu pe pa sav ar goaz war al labourerien-kër mezvierien daonet ha feneant kement-mod.

E gallegAozañ

LevrlennadurezhAozañ

  • Rafael Urien, "Emgann Kergidu : eus al Lennegezh d'an Istor", Aber 22 (Goañv 2005), p. 514-556

Awenet gant Emgann KergiduAozañ

Abadenn radio war Radio Breizh eskemmoù istorel war emgann Kergidu Echu gant mojenn Emgann Kergidu

Filmig sonerezh gant Brieg Guerveno kanaouenn Emgann Kergidu [Brieg guervenno war al leurenn Bali Breizh]

Barzhoneg gant Bernez Tangi Emgann Kergidu [lyrikline Bernez Tangi]

Liammoù diavaezAozañ

  • Studiadenn gant René Galand Wellesley College "Histoire et Idéologie: Emgann Kergidu Traduit de Reun ar C’halan, "Istor ha kealoniezh : Emgann Kergidu", Al Liamm, no 286 (1994), pp.361-383." [[1]]