Euskareg

yezh ar re vask
(Adkaset eus Euskarek)

Ur yezh digenvez eo an euskareg, pe euskara pe euskera, pe baskeg, yezh c'henidik Euskal Herria (pe Bro-Vask) etre mervent ar Stad c'hall e departamant gall ar Pireneoù-Atlantel ha biz Spagn, e kumuniezhoù emren Euskadi ha Nafarroa.

Basque Country in Spain and France
Basque Country in Spain and France
Euskareg
(Euskara)
Perzhioù
Komzet e : Spagn ha Frañs
Rannved : Europa
Komzet gant : 751 700
Renkadur : goude 100
Familh-yezh : Yezhoù vaskonek (Yezh digenvez)
  • Euskareg
Statud ofisiel
Yezh ofisiel e : Euskadi (Spagn)
Akademiezh : Euskaltzaindia
Kodoù ar yezh
ISO 639-1 eu
ISO 639-2 baq (B) / eus (T)
ISO 639-3
Kod SIL bSQ
Sellit ivez ouzh ar pennad Yezh.

Renkadur ar yezh

kemmañ


An euskareg unvan

kemmañ

N'oa ket bet skouriekaet stumm skrivet a-raok 1968 diwar atiz an Ertzaindia a zo un atebegezh ofisiel ganti (un akademiezh roueel eo). Prientet e voe kinnigadennoù gant ur bodad skrivagnerien ha yezhoniourien a dalc'has abadennoù studi e Baiona (Lapurdi) e 1964-1965. Da geñver an 50vet bloavezh an akademiezh lidet e santual Arantzazu e voe degemeret furmoù unvan a-dreuz liesseurted an euskareg. Ar yezhoniour, politikour ha skrivagner, Txillardegi, en doa kinniget darn vuiañ ar grafoù. Pa veze troet an euskareg skrivet war zu stummoù Lapurdi ha Nafarroa, e yeas muioc'h war zu re Gipuzkoa. An euskareg skouer a vez graet an euskal batua hag e vez implijet ez-ofisiel er Gumuniezh emren, en deskadurezh ha muioc'h mui er mediaoù.

Pelec'h e vez komzet?

kemmañ

Komzet e vez, e meur a zoare disheñvel, e Kumuniezh Emren Euskadi (Spagn) dreist-holl el lec'h m'he deus ar yezh-se ur statud ispisial hag emañ ar Gouarnamant Damemren (Eusko Jaurlaritza / Gobierno Vasco), ar strollad broadelour EAJ-PNV (Euzko Alderdi Jeltzalea / Partido Nacionalista Vasco) en e benn, o klask lakaat ar yezh da vont war-raok dre lakaat e pleustr ur politikerezh yezh efedus-tre.

Komzet e vez ar yezh ivez e lodenn Norzh Kumuniezh Forel Nafarroa (spagnoleg : Navarra).

A-hend-all e vez komzet ivez el lec'hioù er Pireneoù-Atlantel a denn ez istorel da dachenn yezh an euskareg (ha n'eo ket hini ar gwaskoneg avat).

Statud ofisiel

kemmañ

Ur statud kenofisiel leun he deus ar yezh euskarek e Kumuniezh Emren Euskadi hag ur statud damofisiel e lec'hioù resis zo eus Kumuniezh Forel Nafarroa.

N'he deus ar yezh-se statud ofisiel ebet el lec'hioù ma reer ganti er Republik c'hall.

Rannyezhoù

kemmañ
 
Rannyezhoù an euskareg.
  • ██ Mendebalekoa
  • ██ Erdialdekoa
  • ██ Nafarra
  • ██ Nafar-lapurtarra
  • ██ Zuberotarra
  •  
    Kartenn Bonaparte

    Bez' ez eus c'hwec'h rannyezh pennañ hervez ar proviñsoù istorel:

    • biskaeg (e Bizkaia, spagn. Vizcaya);
    • gipuzkoeg (e Gipuzkoa, spagn. Guipúzcoa);
    • uhel-nafarroeg (e Nafarroa, spagn. Navarra);
    • izel-nafarroeg (e Nafarroa Beherea, gall. Basse Navarre);
    • lapurdieg (e Lapurdi, gall. Labourd);
    • zuberoeg (Souletin) (e Zuberoa, gall. Soule).

    Yezhadur

    kemmañ

    Perzhioù boutin en deus an euskareg gant ar yezhoù kaokazek kentoc'h evit gant an darn vrasañ eus ar yezhoù-all a vez komzet en Europa.

    Disheñvel-tre eo yezhadur an euskareg diouzh yezhoù indezeuropek Europa ar C'hornôg o vezañ ma'z eo ur yezh ergativel-absolutivel ha n'eo ket unan nominativel-akuzativel.

    Unan eus an diforc'hioù pennañ all a denn da liesdisplegadur ar verboù : displeget e vez ar verboù-skoazell evit lakaat war-wel niver ha gour ar rener met ivez niver ar renadenn eeun ha hini ar renadenn ameeun. Nor-nori-nork a vez graet eus an doare-mañ da zisplegañ ar verboù en euskareg.

    Da skouer :

    Martinek egunkariak erosten dizkit

    Da lâret eo: Martin a bren kelaouennoù din. Rener ur frazenn gant ur verb trazitivel eo Martin ha neuze e vez merket ez-morfologel dre ouzhpennañ al lost-ger -(e)k > Martinek. Ergativel eo an anv kadarn-mañ neuze.

    Renadenn eeun ar frazenn eo "egunkaria". Liester eo ar ger-mañ ivez hervez al lost-ger -ak > eugunkariak. Absolutivel eo an anv-kadarn-mañ neuze.

    Ar verb a zo erosten dizkit, ennañ erosten, seurt tro-c'hraus, hag erosi eo anv verb ar verb pennañ, implijet amañ dindan ur stumm ispisial erosten' (un tammig evel o prenañ). Da heul e teu ar verb sikour displeget dizkit hag a c'heller dielfennañ evel-mañ:

    Geriadur

    kemmañ

    Dre darempredoù gant ur bern yezhoù all a-hed an amzer eo deuet an euskareg da vezañ levezonet gante, dreist-holl war dachenn ar gerioù. Amprestet zo bet ganti evel-se gerioù diwar al latin, ar spagnoleg, ar galleg hag ar gwaskoneg.

    Hervez studierion zo, e teufe an hanter eus an holl c'herioù implijet gant an euskareg eus al latin met diaes-tre eo anavezout ar gwriziennoù latin rak cheñchet kalz eo bet an doare d'o distagañ, da skouer:

    • lore ("bleunienn") diwar florem;
    • gela ("kambr") diwar cellam.

    Gerioù ha frazennoù skouer:

    kemmañ
    • Bai = Ya
    • Ez = Nann
    • Kaixo!, Agur! = Salud!
    • Agur!, Adio! = Kenavo!
    • Ikusi arte = Ken 'vi gwelet!
    • Eskerrik asko! = Trugarez!
    • Egun on = Demat
    • Mesedez = Mar plij
    • Barkatu = Digarezit ac'hanon
    • Komunak = Privezioù
    • Komuna non dago? = Pelec'h emañ ar privezioù?
    • Non dago tren-geltokia? = Pelec'h emañ ar porzh-houarn?
    • Ba al da hotelik hemen inguruan? = Pelec'h emañ al leti tostañ?
    • Zorionak = Gouelioù mat! (Evit Nedeleg hag ar Sant-Jilvestr)
    • Ez dut ulertzen = Ne gomprenan ket
    • Ez dakit euskaraz = Ne gomzan ket euskareg
    • Ba al dakizu ingelesez? = Ha komz a rez saozneg?
    • Zein da zure izena? = Pe anv out?
    • Ongi etorri! = Degemer mat!
    • Egun on denoi = Demat d'an holl!
    • Berdin / Baita zuri ere = Dit-te ivez! (d. s. goude Kaixo pe Egun on)
    • Jakina! Noski! = Mat eo!
    • Nongoa zara? = Eus belec'h out?
    • Non dago...? = E pelec'h emañ...?
    • Badakizu euskaraz? = Ha komz a rez euskareg?
    • Bai ote? = Dam ya 'ta?
    • Bizi gara! = Bev omp!
    • Bagarela! = Ni ivez (respont)
    • Topa! = Yec'hed mat!
    • Hementxe! = Du-hont/ Du-mañ!
    • Geldi! = Paouez 'ta!
    • Lasai = Rez ket bil
    • Ez dut nahi = N'em eus ket c'hoant

    Levrlennadur

    kemmañ
    • KOSTIOU Jeremi, Stourm evit ar vachelouriezh en euskareg penn-da-benn, e-barzh Bremañ, miz Mae 2014, n°391.

    Liammoù diavaez

    kemmañ

    Troidigezhioù e brezhoneg. Da lenn evit netra war https://web.archive.org/web/20131105135305/http://www.kembre-breizh.org.uk/

    Yezhadurioù war-linenn

    kemmañ

    Geriadurioù war-linenn

    kemmañ