Toloza

kumun Bro-C'hall
(Adkaset eus Toulouse)


Toloza
En nec'h, ar Bazacle ha ar pont Sant-Pêr, plasenn ar C'hapitol e-kreiz a-gleiz, ar Pont-Nevez gant iliz Notre-Dame de la Dalbade en dalenn ziwezhañ e-kreiz a-zehou, Kapitol Toloza en traoñ a-gleiz, eiladenn ar fuzeenn Ariane 5 en he ment natur er Cité de l'Espace en traoñ e-kreiz, ha bolz Mediaoueg José-Cabanis en traoñ a-zehou.
En nec'h, ar Bazacle ha ar pont Sant-Pêr, plasenn ar C'hapitol e-kreiz a-gleiz, ar Pont-Nevez gant iliz Notre-Dame de la Dalbade en dalenn ziwezhañ e-kreiz a-zehou, Kapitol Toloza en traoñ a-gleiz, eiladenn ar fuzeenn Ariane 5 en he ment natur er Cité de l'Espace en traoñ e-kreiz, ha bolz Mediaoueg José-Cabanis en traoñ a-zehou.
Ardamezioù
Anv okitanek Tolosa
Anv gallek (ofisiel) Toulouse
Bro Banniel Okitania Okitania
Melestradurezh
Stad  Frañs
Rannvro Banniel rannvro Okitania Okitania
Departamant Banniel Garona-Uhel Garona-Uhel (prefeti)
Arondisamant Arondisamant Toloza (pennlec'h)
Kanton Pennlec'h pemzek kanton
Kod kumun 31555
Kod post 31000, 31100, 31200, 31300, 31400, 31500
Maer
Amzer gefridi
Jean-Luc Moudenc (La France audacieuse)
2020 - 2026
Etrekumuniezh Toloza Meurgêr
Lec'hienn web toulouse.fr
Poblañsouriezh
Poblañs 498 003 ann. (2020)[1]
Stankter 4 210 ann./km²
Douaroniezh
Daveennoù
lec'hiañ
43° 36′ 16″ Norzh
1° 26′ 38″ Reter
/ 43.604482, 1.443962
Uhelderioù bihanañ 115 m — brasañ 263 m
Gorread 118,30 km²
Lec'hiadur
[[Skeudenn:Patrom:Geolec'hiañ/|300px|center]]
Lec'hiañ ar gêr
Toloza

Toloza[2] (Tolosa [tuˈluzo]) en okitaneg,Toulouse e galleg), zo ur gêr vras eus Okitania, hiziv e Bro-C'hall, p'az eo pennlec'h departamant gall an Haute-Garonne hag ar rannvro Okitania. Kêr-benn istorel Lengadok eo ivez. Treuzet eo gant ar Garona.

Capitolium Toloza, an ti-kêr, gant bannieloù Okitania, Bro-C'hall, hag Europa

Gant ar 498 003 a dud a oa o chom enni e d'an 1 a viz Genver 2020 e oa pevare kumun tudetañ Bro-C'hall. Met 1 019 460 a dud a ranker kontañ gant ar c'humunioù stok (e 2018), ha 1 360 829 gant an trowardroioù (e 2017).

Brudet eo Toloza abalamour d'an ijinerezh aerlestrel hag egorel a gaver enni dre Airbus. 100 000 studier a zo, hag eo ar rugbi ar sport arouezelañ gant he c'hlub hollvrudet Stad Toloza.

Anv kemmañ

  • Tolosa (Cicero; Ptolemaios)
  • Tolossa (Strabon)
  • Tolosates (anv roet d'an dud a gêr se gant Julius Kezar)
  • Tholosa (Itin. Burdig.)
  • Tolosa, pe Tholosa (Gregor a Dours)

Lesanvioù kemmañ

« La ville rose » (ar gêr roz) a vez graet anezhi, abalamour da liv an tier e kreiz-kêr, diwar ar brikez pri-poazh.

« Cité des violettes » (kêr ar melion) a vez graet anezhi ivez, ha gwechall e veze gounezet melion enni, ha roet e veze ur velionenn da briz da-geñver ar C'hoarioù.

Ar « Cité Mondine » (Ciutat Mondina en okitaneg) a zo bet graet anezhi ivez abalamour d'ar gonted a veze anvet Remont.

Istor kemmañ

Krennamzer kemmañ

Toloza zo bet kêr-benn Rouantelezh ar Vizigoted er Vvet kantved ha hini kontelezh Toloza dindan konted Toloza, diazezet e 852 gant Remont 1.

Ar vosenn kemmañ

Ar vosenn a reas he reuz e Toloza meur a wezh:

  • e miz Ebrel 1348 e erruas ar c'hleñved e Toloza, etre 1348 ha 1350 e lazhas etre 15% ha 30% eus an annezidi[3],[4];
  • e 1506 e varvas 3 000 a dud[5];
  • e miz Here 1557;
  • adalek miz Eost 1628 betek 1633 (10 000 den marvet diwar an 30 000 annezad[6]) hag adalek miz Gouere 1652 betek 1653[7],[8];
  • e 2014 e raer furchadegoù edan ar skolaj kozh Montalembert, kavet ez eus bezioù hollek eno a c'hellfe bout bezioù lod ag an dud bet marvet er prantad 1348-1350[9].

XXvet kantved kemmañ

Brezel Spagn kemmañ

  • Repuidi spagnol a zeuas da Toloza; eno e voe graet sez ar PSOE hag an UGT en harlu e Carrièra del Taur (Straed an Tarv).

Eil brezel-bed kemmañ

  • Miliadoù a Doloziz a vanifestas a-enep da Renad Vichy d'ar 14 a viz Gouhere 1942.
  • Oberiant e voe ar Rezistañs e Toloza. E 1940 e teuas Pierre Dac da repuiñ en 42 Baloard d'Estrasborg a-raok gellet achap e miz Du 1941 evit mont betek Breizh-Veur. Harzet e voe ar c'horonal Pierre Cahuzac eno, kaset e voe da gamp-bac'h Buchenwald lec'h ma varvas[10],[11].
  • Emgannoù a voe etre ar Rezistañs hag an Alamaned pa voe ar re-mañ o kuitaat Toloza d'an 18 ha d'an 19 a viz Eost 1944.

Istor nevesañ kemmañ

Betek 2016 e oa Toloza penn-lec'h rannvro Midi-Pyrénées.

Monumantoù ha traoù heverk kemmañ

Armerzh kemmañ

Douaroniezh kemmañ

Treuzet eo Toloza gant ar Garona.

Sturienn kemmañ

Sturienn kêr eo « Per Tolosa totjorn mai » (« Evit Toloza, muioc'h atav »).

Touristerezh kemmañ

Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.

Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 kemmañ

437 100 a dud a oa o chom e Toloza e 2005.


Melestradurezh kemmañ

Tud kemmañ

  • Jean Calas (1698–1762), kenwerzhour protestant, bet lakaet d'ar marv abalamour d'e relijion; skoazellet e voe e diegezh gant Voltaire hag adsavet e vrud.
  • Pèire Godolin, bet ganet eno e 1580, skrivagner okitanek.
  • Pierre de Fermat, matematikour eus an XVIIvet kantved.

Gevelliñ kemmañ

Gevellet eo Toloza gant ar c'hêrioù-mañ (urzhiet dre vloaz)[12] :

Skoulmet he deus emglevioù kenober gant[13] :

Levrlennadur kemmañ

  • Fevrier Paul-Albert & Barral I Altet Xavier ː Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origines au milieu du VIIIè siècle. VII. Province ecclésiastique de Narbonne (Narbonnensis Prima). De Boccard. 1989

Liammoù diavaez kemmañ

Dave ha notennoù kemmañ



 
Commons
Muioc'h a restroù diwar-benn

a vo kavet e Wikimedia Commons.