Digeriñ al lañser pennañ

ArdamezioùAozañ

  «en glazur, e deirgwern greiet en aour, sparrarouez e wern-volosk gant ardamezioù Roc'han, en gul, e nav mailhenn en aour, sparrarouez e wern-greiz gant ardamezioù Breizh, en erminig, sparrarouez e wern-vizan gant ardamezioù Leon, en aour e leon kudennek en sabel»
  • Ger-ardamez: Dalc'h soñj, dalc'h mat
  • Katalog d'Hozier, 1696
  • Treser: Bernard Le Brun

IstorAozañ

OrinAozañ

A-gozh e sav diazezadur ur gêr e traoñ aber ar stêr Elorn. Seblantout a ra an anv Landerne dont pe eus Lann + Ternog pe eus Lann + Tenenan, a oa o-daou ermited eus ar VIIvet kantved. Anv a zo eus Landerne er paperoù ofisiel er boaz 1206. Gouzout a reer avat e oa annezet al lec'h gant Galianed-ha-Romaned dre ma oa ur c'hroashent a-bouez-bras en em gave aze a-drugarez d'ar roudour da vont eus an daou du eus ar stêr. Pemp hent kozh a zo:

HenamzerAozañ

KrennamzerAozañ

  • Adalek penn-kentañ ar Grennamzer e oa Landerne perc'hentiezh tiegezh galloudus Leon hag e 1363 e voe hini tiegezh ar Roc'haned, dre un dimeziñ. An dimeziñ-se a verzer dre sellout ouzh ardamez kêr Landerne : al leon evit tiegezh Leon ha kroazvein evit tiegezh Roc'han.

Amzerioù modernAozañ

  • Dindan ren ar rouaned e oa ur gêr a-bouez rak kêr-benn Priñselezh Leon e oa. Meur a wech e voe gwallaozet ar gêr en abeg d'ar brezelioù : gant an Normaned, gant ar Saozon (Brezel Kant Vloaz), gant Brezel an Ere ivez. Da vare an Dispac'h Gall e oa endeo ur geoded vihan a veve diwar Kenwerzh ar Mor, gant ur c'huzul-kêr, a veze kadoriet gant ur prokulor-sindik da gentañ ha goude-se gant ur maer, adalek 1692.

XVIIvet kantvedAozañ

  • Emsavadeg ar Bonedoù ruz:
    • trubuilhoù a voe e Landerne en noz etre an 3 hag ar 4 a viz Gouere; preizhet razh e voe tiez Bigeaud, fermer an dleoù, ha Blaizot, skignour ar paper-timbr; e ti ar sindig e voe tapet kig-bevin ha kig-sall[2];
    • nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh tri den eus Landerne, Paul Menac, François Leffait ha Mathieu Sizon, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz[3].

Dispac'h GallAozañ

  • 1790: gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer e voe lakaet Landerne da benn ur bann[4].
  • Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe graet al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant Pillet, kure e Sant-Julian, Corre, aluzenner an ospital, Thomas ha Leier, beleion, an Tad Alexis, superior ar venec'h eus urzh Sant-Benead, da daou vanac'h eus ar memes kouent, an Tadoù Fidèle ha Pascal; nac'het e voe gant La Rue, person Sant-Houardon ha Jocguet, kure en hevelep parrez, Bodenez, person Sant-Tomaz ha Marc, kure er memes parrez, Roussel, person Beuzid, ha Mouden, kure en hevelep parrez[5];
  • an Dispac'h ne voe ket fall evit Landerne rak frankizour e oa ar boblañs dre vras. Ar Gonvañsion a zivizas zoken ober eus Landerne kêrbenn departamant nevez-krouet "Penn-ar-Bed" (dezvad an 19 a viz Gouere 1793). Kement-se a badas 16 miziad hepken avat.

Reverzhioù greantelAozañ

  • A bep seurt atalieroù a voe digoret e Landerne da vare ar reverzhioù greantel.

Labouradegoù boujiennoù, soavon, bier, bangounelloù-burezh, ha dreist-holl ar Wiaderezh, "Société Linière du Léon", war hent Landivizio, he devoe betek 2500 micherour. An hent-houarn a zegasas diorrodur kêr dre he liammañ ouzh Pariz e 1865 hag ouzh Kemper e 1865.

XXvet kantvedAozañ

  • A-raok ar ar brezel 14 e oa ur rejimant diazezet e Landerne, ar 118 RI, hag e c'her-stur e oa Peg Barz.
  • Da heul ar brezel 14 e tigreskas ar boblañs e kêr e-pad ur pennad. Goude 1944 e kresk ar boblañs a-nevez.

Eil Brezel-bed:

Un nebeud darvoudoù o deus merket istor LanderneAozañ

Monumantoù ha traoù heverkAozañ

Pont Landerne, savet war an Elorn, a reer anv anezhañ en ur skrid eus 1336. E 1510 e oa bet adsavet gant mein gant Yann II a Roc'han. Abaoe e reer pont Roc'han anezhañ. Da gentañ e oa war ar pont ur vilin, ur gored, ur chapel, un ti-gward hag ur prizon. En XVIIvet kantved e voe savet tiez-annez warnañ.

 
Pont Roc'han e Landerne

DouaroniezhAozañ

  • War lez ar stêr Elorn emañ Landerne.

Emdroadur ar boblañs abaoe 1793Aozañ

 

[8]

BrezhonegAozañ

Ya d'ar brezhonegAozañ

  • D'an 22 a viz Kerzu 2004 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
  • D'an 28 a viz Genver 2005 e oa bet roet d'ar gumun al label Ya d'ar brezhoneg live 2.

DeskadurezhAozañ

  • Daou hentad divyezhek Div Yezh (168 skoliad e 2010), un hentad divyezhek zo er skolaj hag el lise publik (226 en holl e 2011)
  • Staliet eo Diwan Breizh e Landerne.
  • Ur skol Diwan (47 skoliad e 2011).
  • Ur skol brevez divyezhek Dihun a zo (80 skoliad e 2011).
  • E distro-skol 2018 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek (kentañ derez, skolaj ha lise) 477 skoliad (18,4 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)[9].

Buhez foranAozañ

  • An ti stummañ dibaouez Stumdi zo lec'hiet e Landerne.
  • Radio Arvorig FM a skign adalek Landerne.
  • Divyezhek eo an holl banelloù e kreiz-kêr.
  • Divyezhek eo ti-gar Landerne.
  • Bep bloaz e vez Gouel Kann al Loar e Landerne gant ur plas a-bouez roet d'ar brezhoneg: kenstrivadegoù lazoù-kanañ Kanomp Breizh, pezhioù c'hoari, kenstrivadegoù istorioù berr a vez kinniget bep bloaz.

TudAozañ

Tud ganet enoAozañ

Tud marvet enoAozañ

Gweladennerien brudetAozañ

Buhez EtrebroadelAozañ

Bro Kêr Doare Abaoe
  Alamagn Hünfeld Gevelliñ 1968
  Kembre Caernarfon Gevelliñ 1992
  Japan Imadate Emglev mignoniaj 1992
  Burkina Faso Bam Kevelerezh 1977
  Roumania Mioveni Kevelerezh 1989

Liammoù diavaezAozañ

Dave ha notennoùAozañ

  1. Roadennoù ofisiel e lec'hienn an EBSSA
  2. Yvon Garlan ha Claude Nières, Les Révoltes bretonnes de 1675 - papier timbré et bonnets rouges, Éditions Sociales, Pariz, 1975 (e galleg), pajennoù 113 ha 119
  3. Arthur Le Moyne de La Borderie , La Révolte du Papier Timbré advenue en Bretagne en 1675, adembannet e Les Bonnets Rouges, Union Générale d'Éditions (dastumadeg 10/18), Pariz, 1975 (e galleg)
  4. J. B. Duverger, Collection complète des lois, décrets, ordonnances, règlemens avis du Conseil d'Etat, Levrenn gentañ, Eil embannadur, Pariz, 1834, p.105
  5. Kristof Jezegoù, Hor Bro e-pad ar Revolusion, Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 45
  6. Le Télégramme, 16 a viz Even 2010
  7. Pertes RAF Finistère
  8. Cassini hag EBSSA
  9. Ofis Publik ar Brezhoneg