Rouantelezh-Unanet

Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon, anvet ar Rouantelezh-Unanet peurliesañ, zo ur Stad europat dizalc’h bet krouet e 1801. Ar Stad-se a ya Breizh-Veur (enni Bro-Saoz, Bro-Skos, Kembre ha Norzhiwerzhon d’hec’h ober ; ur gontelezh e Bro-Saoz ez eo Kerne-Veur). An darn vrasañ eus he ziriad zo nepell diouzh aodoù gwalarn Europa ha tro-dro dezhi emañ Mor an Hanternoz, Mor Breizh hag ar Meurvor Atlantel.

  • Notenn : arabat eo droukkemer ar Rouantelezh-Unanet evit Bro-Saoz, unan eus ar broadoù a ya d’hec’h ober, na gant Breizh-Veur, an enezenn bennañ.
United Kingdom

of Great Britain

and Northern Ireland

Banniel ar Rouantelezh-Unanet Ardamezioù ar R-U
Banniel Ardamezioù
LocationUnitedKingdom.png
Kan broadel

God Save the King


Kêr-benn Londrez
Yezh ofisiel hini ebet
Yezh pennañ Saozneg
Yezhoù anzavet Gouezeleg Skos

Iwerzhoneg

Kembraeg

Kerneveureg

Skoteg


Penn ar Stad Charles III
Penn ar gouarnamant Rishi Sunak

Gorread

• En holl

• Douar

• Dour


243 610 km²

241 930km²

1 680 km²


Poblañs (2021)

• Hollad

•Stankder


66 960 900

275


Moneiz Pound Sterling
(£ ; GBP)
Kod pellgomz 44
Kod Internet .uk

IstorAozañ

EnsavadurioùAozañ

Daoust d’ar pezh a greder alies he deus ar Rouantelezh-Unanet ur Vonreizh. Hogen n’eo ket-hi e stumm un dastumad berr ha kempoell a velladoù, evel ma voe eskoret diwar skridoù prederourien c’hall an {{XVIIIvet kanved]] (Montesquieu pergen), hag evel m’emañ al lodenn vrasañ eus ar bonreizhoù hiziv an deiz er bed. C’hoarvezout a ra eus lies skridoù embannet a-hed an Istor (Karta Veur e 1215, Disklêriadur ar Gwirioù e 1689 hag all).

Ur rouantelezh parlamantel eo ar Rouantelezh-Unanet : ur roue pe ur rouanez eo Penn ar Stad. Hogen arouezius pe lidel eo e c’halloudoù. An Tevezeg, dezhañ da anv "Kentañ Ministr" (Prime Minister), eo e gwirionez rener ar galloud oberiañ. Emañ e penn ar Gouarnamant, ha bepred e vez anvet d'ar post-se, gant an Unpenn, an den a zo e penn ar strollad politikel aet gantañ an trec’h da vouezhiadeg ziwezhañ da Di ar C’humunioù (House of Commons).

Divgambrek eo an Dael vreizhvreurat : c’hoarvezout a ra eus Ti ar C’humunioù, dilennet d’ar mouezhiañ hollek evit 5 bloaz, ha Ti an Arlozed (House of Lords), a orin brientinek.

Teir reizhiad lezennoù diforc’h zo er Rouantelezh-Unanet : al Lezenn saoz (English Law), a vez lakaet da dalvezout e Bro-Saoz hag e Kembre, al Lezenn norzhiwerzhonat (Northern Ireland Law) evit Norzhiwerzhon, hag al Lezenn skosat, ur reizhiad hiron diazezet war pennaennoù ar c’hommon laws hag ar civil laws, evit Bro-Skos. Gwarantiñ a ra an Akta Unaniezh, bet sinet e 1707, reizhiad al lezennoù distag evit Bro-Skos.

Ti an Arlozed eo al lez uhelañ evit barn ar vuntrerien hag an dorfedourien e Bro-Saoz, Kembre ha Norzhiwerzhon, hag evit barn an dorfedourien hepken e Bro-Skos.

Kemmoù zo bet degaset nevez zo er Vonreizh hag e-se e vo treuzkaset galloudoù Ti an Arlozed da Lez uhelañ ar Rouantelezh-Unanet.

Strolladoù politikelAozañ

Daoustrolladek eo reizhiad daelel Breizh-Veur : daou strollad pennañ a zeu lerc’h-ouzh-lerc’h da embreger ar galloud :

Ouzhpenn an daou strollad-se ez eus c’hoazh — hep kontañ strolladoù arbennik Kernev-Veur, Kembre, Manav, Bro-Skos ha Norzhiwerzhon — strolladoù ha n’eo ket dister o levezon :

Lec'hiadur en darempredoù etrebroadelAozañ

Ezel eo ar Rouantelezh-Unanet eus Kuzul Europa, ar G8, ar G20, ABU, an AFNA, ar C’hommonwealth hag AESD. Ur riez gant ar galloud derc'hanel eo hag ivez ur galloud milourel kreñv p'eo bet gouest da zelc'her penn ouzh Alamagn nazi e 1940-45 ha da gas meur a rejimant da vrezelioù Irak e 1991 ha 2003.

Levezon vras he deus ar Rouantelezh-Unanet, bet an Impalaerezh vreizhveuriat bras-divent gwechall, er bed a-bezh dre ma vez komzet saozneg e meur a vro dreist-holl ha dre m’he deus darempredoù start gant Stadoù-Unanet Amerika.

AdrannoùAozañ

Peder rann a ya d’ober ar Rouantelezh-Unanet. Alies e vez graet Home nations ("Broadoù orin") pe "Broioù bonreizhañ" anezho.

Rannet e vez pep broad gant ar gouarnamantoù lec’hel. Envel a ra an unpenn ul Letanant-Lord evit dileuriañ anezhi en takadoù diforc’h dibar a-dreuz ar Rouantelezh. En daolenn amañ dindan emañ deskrivet buan ar peder bro vonreizhañ.

Bro Kêr-benn Poblañs (2021) Gorread
  Bro-Saoz Londrez 55 919 495 126 832 km²
  Bro-Skos Dinedin 5 463 300 88,782 km²
  Kembre Kerdiz 3 107 500 20,779 km²
Norzhiwerzhon Béal Feirste 1 900 300 13,843 km²
  Kernev-Veur Truru 570 305 3,563 km²

Tiriadoù er bedAozañ

An Tiriadoù breizhveurat tramor zo anezho tiriadoù dindan aotrouniezh ha reolerezh furmel ar Rouantelez-Unanet, met ned eont ket d’ober ul lodenn eus ar Rouantelezh he-unan.

Manav, beliezh Jerzenez ha beliezh Gwernenez n’int ket lodenn eus ar Rouantelezh-Unanet ; bez’ emaint e dalc’h ar Gurunenn Saoz.

DouaroniezhAozañ

An darn vrasañ eus Bro-Saoz zo evit gwir ur bladenn n’eo ket gwall uhel hag a zo rannet a reter da gornôg gant un takad meneziekoc’h. An Thames (346 km) hag ar stêr Severn (354 km) eo an div stêr bennañ er Rouantelezh. Hirañ stêr ar Rouantelezh eo ar Severn. E-kichenik Dover emañ ar riboul dindan Mor Breizh a liamm Breizh-Veur ouzh Frañs.

N’eus ket a uhelennoù ouzhpenn 1 000 m e Bro-Saoz. Ar Scafell Pike, dezhañ 978 m a uhelder, eo ar beg uhelañ eno ; el Lake District, e Cumbria emañ.

Liesseurt eo douaroniezh Bro-Skos, gant izeldirioù (lowlands) er su hag uheldirioù (highlands) en norzh hag er c’hornôg. Ar menez Beinn Nibheis (1 343 m) eo al lec’h uhelañ koulz e Bro-Skos hag er Rouantelezh-Unanet.

Brec’hioù hir ha don a sank en he douaroù. Tost da 800 enezenn zo e Bro-Skos. An darn vrasañ anezho zo e kornôg hag e norzh ar vro. En o zouez emañ an inizi Gall, Inizi Orc'h hag inizi Sealtainn. Daoust m’eo Dinedin kêr-benn Bro-Skos, ur gêr binvidik an istor hag ar savouriezh anezhi, ez eo Glaschu ar gêr bennañ er vro.

Kembre zo anezhi ur vro a zo stank ar menezioù enni. Yr Wyddfa ( 1085 m) eo ar beg uhelañ anezhi. Caerdydd, ur gêr e su ar vro, zo kêr-benn Kembre abaoe 1955. Emañ an darn vrasañ eus an dud o chom e su Kembre, dreist-holl er c’hêrioù a-seurt gant Abertawe, Casnewydd ha Caerdydd. Wrecsam eo ar gêr vrasañ en norzh.

Norzhiwerwhon zo anezhi ur vro a zo stank an torgennoù enni. Ar c’hêrioù pennañ zo Béal Feirste, Doire hag Ard Mhacha. Ar broviñs-se a ya d’ober ul lodenn eus ar Rouantelezh-Unanet. Loch nEathach (388 km²) eo al lenn vrasañ en inizi breizhveuriat. Al lenn zo war-dro 30 kilometr er mervent da Véal Feirste. Sliabh Dónairt (849 m) eo ar beg uhelañ e Norzhiwerzhon.

Soñjal a reer ez eus war-dro 1 000 enezenn er Rouantelezh-Unanet ; 800 anezho zo e Bro-Skos. Naturel eo an darn vrasañ eus an inizi-se ; lod anezho avat zo bet krouet gant Mab-den war-bouez mein ha koad.

Evit keñveriañ, gorread ar Rouantelezh-Unanet zo ken bras pe dost ha gorreadoù Roumania, Ecuador, Ghana hag Ouganda zoken.

ArmerzhAozañ

Dioreet-mat eo an trede gennad, ar c'henwerzh pergen, gant chadennoù gourmarc'hadoù ledet-mat dre ar vro, evel Tesco, Sainsbury's, Asda ha Morrisons.

PoblañsouriezhAozañ


SevenadurAozañ

N'eus yezh ofisiel ebet er Rouantelezh-Unanet ; ar saozneg eo de facto. Ar yezhoù rannvroel anavezet eo :

En o frankiz emañ ar melestradurioù lec’hel da implijout yezhoù an enbroidi pe yezhoù all dibabet ganto ha diouzh an dud a zo o chom en o fastell-vro.

Ar vro gentañ eo bet oc’h embann timbroù-post e 1840 ; ar Penny Black eo an anv an timbr kentañ.

Gouelioù ha deizioù-gouel
Deiziad Anv brezhonek Anv saoznek Evezhiadennoù
1 Genver Deiz kentañ ar bloaz New Year's Day Un deiz-gouel eo deiz kentañ ar bloaz e pep lec’h
2 Genver Eil devezh kentañ ar bloaz January 2nd Holiday E Skos hepken ez eo an eil deiz kentañ ar bloaz un deiz-gouel.
17 Meurzh Sant Padrig St Patrick's Day Deiz-gouel e Norzhiwerzhon hepken
Deiz gouel Pask a lider d’ar Sul kentañ goude loargann ar gedez nevezamzer.
Gwener a-raok Sul-Fask.
Gwener-ar-Groaz Good Friday Kroazstagadenn Jezuz-Krist
Lun goude Sul Fask. Lun Fask Easter Monday Dasorc’hidigezh Jezuz-Krist (ne vez ket lidet e Skos)
Lun kentañ eus miz Mae 1 Mae May Day Lidañ a reer anezhañ d’ar 1a viz Mae da gustum.
Lun diwezhañ eus miz Mae pe Lun kentañ eus miz Mezheven Deiz-gouel an nevezamzer Spring Bank Holiday Lun ar Pantekost da gustum
12 Gouere Emgann ar Bóinn Battle of the Boyne / Orangemen's Holiday Deiz-gouel (e Norzhiwerzhon hepken)
Lun kentañ eus miz Eost Deiz-gouel an hañv Summer Bank Holiday Deiz hengounel (e Skos hepken)
Lun diwezhañ eus miz Eost Deiz diwezhañ an hañv Summer Bank Holiday Deiz hengounel (e pep lec’h nemet e Skos)
25 Kerzu Nedeleg Christmas Day Ganedigezh Jezuz-Krist
26 Kerzu An deiz goude Nedeleg Boxing Day

MediaAozañ

Ar BBC (British Broadcasting Corporation), er Rouantelezh-Unanet, a bled war un dro gant ar BBC Television hag ar BBC Radio. Ristennoù all zo koulskoude, evel ITV ha Channel 4 evit ar skinwel, ha meur a ristenn brevez evit ar skingomz.

Kelaouennoù pennañ ar Rouantelezh-Unanet eo The Times ha The Guardian.

PellgehenterezhAozañ

Gant ar Royal Mail e vez diogelet eskemm al lizheroù. British Telecom eo aozadur istorel al liammoù pellgomz ; kompagnunezhioù all zo.

KehentiñAozañ

Fonnus eo reizhiad an hentoù ha gourhentoù, kreizennet e meur a geñver en-dro da Londrez. Abaoe prevesadur British Rail ez eo meret an hentoù-houarn gant meur a embregerezh.

British Airways eo kompagnunezh pennañ an aerlinennoù.

Anvioù kefridielAozañ

  • United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland (saozneg)

Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver a anavez ar c’hembraeg, ar skoseg, an iwerzhoneg, ar c’herneveureg hag ar skoteg evel yezhoù rannvroel ar Rouantelezh-Unanet hag an anvioù kefridiel a zo roet dezho zo :

  • Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon (kembraeg) ;
  • An Rìoghachd Aonaichte na Breatainn Mhòr agus Eirinn a Tuath (skoseg) ;
  • Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann (iwerzhoneg) ;
  • An Rywvaneth Unys a Vreten Veur hag Iwerdhon Glédh (kerneveureg) ;
  • Unitit Kinrick o Great Breetain an Northren Ireland (skoteg).

Liammoù diavaezAozañ