Digeriñ al lañser pennañ

Malaysia zo ur vonarkiezh vonreizhel kevreadel e Gevred Azia. Trizek stad ha tri ziriad kevreadel a ya d'hec'h ober. Div rannvro vras zo, dispartiet gant Mor Sina ar Su : Ledenez Malaysia ( anvet Malezia ivez), stag ouzh ar c'hevandir ha Malaysia Borneo en enez Vorneo) ; "Malaysia ar C'hornaoueg" ha "Malaysia ar Reter" a vez graet anezho ivez.

Malaysia مليسيا
Flag of Malaysia.svg
Coat of arms of Malaysia.svg

Sturienn vroadel
Bersekutu bertambah mutu
"An unvaniezh eo an nerzh"
Kan broadel
Negaraku ("Ma bro")
Malaysia (orthographic projection).svg

3°08'00" N – 101°41'00" R
Dizalc'hiezh
• Diouzh ar RU
(Malaya hepken)
• Kevredad

31 Eost 1957

16 Gwengolo 1963
Kêr-benn Kuala Lumpur

Yezh ofisiel
• Skritur ofisiel
• Yezh anavet
Bahasa Melayu
Latin
Saozneg
Gouarnamant
Monarkiezh vonreizhel gevreadel
Roue Muhammad V (13/12/2016)
Pennmaodiern Mohamed Najib
bin Abdul Najib Razak
(03/04/2009)
Douaroniezh
Gorread
• Hollad
• Dour

329 847 km² (68vet)
0,36%
Poblañs 31 981 392 (Gouere 2017) [1]
Stankter 97 ann./km²
Armerzh
KDP (PGP)
• Hollek
• Keitat
2017
$926,1 milmilion (27 vet)
$28 900 (70 vet)
FDD (2016) [2] 0,789 Increase Negative.svg uhel (59 vet)

Moneiz Ringgit (RM) (MYR

Gwerzhid-eur
Eur hañv
UTC + 8
UTC + 8

Kod pellgomz +60
Kod Internet .my
Internet
(ms) (en) www.malaysia.gov.my

Taolenn

DouaroniezhAozañ

 
Menez Kinabalu

Un aridennad menezioù a-stur gant aod ar Gornaoueg zo el ledenez, ar penn uhelañ o vezañ Menez Korbu (2 180 m). Muioc'h er Reter ez eus un torosad ennañ Menez Tahan (2 187 m). Izeloc'h eo an torosennadur war-du ar Su.
Inizi zo a-da kavarout eo hed an aodoù , en emled a-hed 5 000 km. Kompezennoù ledan ha strujus zo war ribl aodoù ar Gornaoueg ; strisoc'h eo plenennoù ar Reter. Diouzh tu strizh-mor Malaka, e-tal Enez Sumatra, ez eus geunioù ha mangrovennoù, da lavarout eo paletuvez uhel war o gwrizioù.
Alies e vez dourgresk er stêrioù da vare ar glaveier.
Menezioù uhel zo e Stadoù Norzh Borneo : Menez Kinabalu (4 175 m) ha Menez Murud (2 423 m), ouzh o zreid kompezennoù strizh a-hed an aod hag ur blaenenn c'heuniek.

Tost d'ar c'heheder emañ Malaysia, setu e vez tomm ha glavek an amzer a-hed ar bloavezh. Gant avelioù karget a c'hlav o tont a bep eil e tiforc'her etre ar mareoù-bloaz.
Ur goadeg trovanel gleb a c'holo kreiz ar vro.

IstorAozañ

Adalek an IIIe betek an IIvet milved, e-kerzh Nevezoadvezh ar maen eta, ez erruas war aodoù Norzh Borneo poblañsoù mongolianek – da lavarout eo o daoulagad moan – a gomze hep mar ur yezh aostroneziat ; hendadoù ar pobladoù Dayak ez int ; an hevelep tud a gomze ur yezh monek-kmerek war ledenez Malaysia.
En eil kantved kent JK e tiorroas metalouriezh an houarn hag an arem, a pezh a ziskouez e veze darempredoù kenwerzhel etre Indonezia ar Reter hag Indez-Sina an Norzh.

E deroù an amzervezh kristen e voe savet keodedoù war aodoù ledenez Malaysia ha re Borneo evit kenwerzhañ gant Indez ha Sina. Adalek ar VIIvet kantved e voent dindan levezon Impalaeriezh Srividjaya staliet war Enez Sumatra ; indianekaet e oa an impalaeriezh, met gouzout a ouezas skignañ yezh ha sevenadur ledenez Malaysia.

War-dro ar bloaz 1400 e voe diazezet rouantelezh Malaka war al ledenez ; e 1414 e voe islamekaet hag e ledanaas he levezon war ar rannvro en he fezh.
E 1511 e voe dindan beli Portugal, hag e 1641 e voe dalc'het gant Hollandiz. Dilec'hiet e voe kreiz ar rouantelezh da Johor neuze, kent bout staliet en Enezeg Riau hag a zo unan eus proviñsoù Indonezia hiziv. E-keit-se e voe Stadoù malays Norzh ledenez Malaysia o tremen dindan pennaotrouniezh rouantelezh Siam.
Rouantelezh Brunei, hag a oa anavezet gant Sinaiz abaoe an IXvet kantved, a rene ivez war Borneo ha Malaysia ar Reter evel m'emañ hiziv ; islamekaet e voe er bloavezhioù 1520, ha dizalc'h e chomas betek an XIXvet kantved.

E 1786 e voe prenet enez Pulau Pinang gant ar Rouantelezh-Unanet ; e 1795 e c'houzalc'hjont Malaka hag e 1819 e prenjont Singapour, kement-se holl evit mestroniañ hent ar strizhoù-mor. Adal an tri ziriad-se, a anvjont Straits Settlements ("Trevadennoù ar Strizhoù-mor"), e ledanajont o levezon politikel hag armerzhel ; adalek 1874 betek 1914 e sinjont feurioù-emglev gwarezveli gant sultanelezhioù al ledenez, en o zouez ul lodenn vat eus ar re hag o devoa anzavet beli rouantelezh Siam.
E-keit-se, ul lodenn eus an tiriadoù hag a oa bet e dalc'h Brunei a voe piaouet gant kompagnunezhioù breizhveurat prevez.

Eus 1941 betek 1945 e voe gouzalc'het Malaysia gant Japaniz. Kerkent goude, e 1946, Breizhveuriz a savas Unaniezh Malaysia dre vodañ Malaka, Penang hag an 9 sultanelezh valays. Da Gevread Malaysia e troas an Unaniezh e 1948, ha d'an 31 a viz Eost 1957 e voe roet e zizalc'hiezh dezhañ gant ar Rouantelezh-Unanet, gant ma chomje e Kenglad ar Broadoù.

E 1959 e voe disklêriet ar stad a zifrae er C'hevread en abeg d'ur gerc'hvell kaset gant komunourien sinaat, ar pezh a badas betek 1960.
E 1963 e voe staliet Stad Malaysia, enni 11 Stad ar C'hevread kevret gant Stadoù Sabah ha Sarawak Borneo, ha Singapour ; e 1965 en em dennas Singapour diouzh Malaysia.

Enep krouidigezh Stad Malaysia e savas Indonezia avat, ha brezel a voe etre an div Stad betek 1966.

Abaoe he c'hrouidigezh e chom ur gudenn veur gant ar Stad, pa vez bresk bepred ar c'hempouez etre he fobladoù.
Eus 1983 da 2003, dindan gouarn ar pennmaodiern Tun Dr. Mahathir bin Mohamad e voe harpet ar gouarnamant gant un emglev etre ar strollad malay, an hini sinaat hag an hini indian ; adalek neuze ez a gwelloc'h an traoù, pa 'z eus bet divizet bodañ an nerzhioù-se evit diorroadur armerzhel Malaysia.
Etre 2009 ha 2018 e voe kendalc'het ar strivoù gant gouarnamant Mohamed Najib bin Abdul Razak, hag abaoe an 10 a viz Mae 2018 ez eo Tun Dr. Mahathir bin Mohamad pennmaodiern Malaysia adarre.

Stadoù ha tiriadoù MalaysiaAozañ

 
Kuala Lumpur : Sultan Abdul Samad Building
 
Kota Kinabalu : azeuldi Pu Tho Si

E ledenez MalaysiaAozañ

Unnek eus stadoù Malaysia, ha daou diriad, a zo lec'hiet el ledenez (kêrioù-penn etre krommelloù):

Stadoù
Tiriadoù kevreadel 

E BorneoAozañ

Div eus ar stadoù, hag un tiriad kevreadel a zo en enez Borneo (kêrioù-penn etre krommelloù):

Stadoù
Tiriad kevreadel

Poblañs ha kevredigezhAozañ

Da 31 381 992 e save an niver a dud e Malaysia e 2017.
Bumiputera ("Mibien an douar") a reer eus 61,7% anezho e 2017, da lavarout eo Malaysianed ha henvroidi : ar pobladoù Orang Asli, Dayak hag Anak Negeri ; dasparzhet eo an 38,3% a chom etre Sinaiz (20,8%), nann-keodediz (10,4%), Indianed (6,2%) ha tud all (0.9%).

YezhoùAozañ

Kontet ez eus bet 134 yezh vev e Malaysia, en o zouez 112 yezh henvroat ha 22 yezh deuet a bellvro. Meur a yezh henvroat zo e Malaysia ar Reter, ibaneg ha kadazaneg o vezañ ar re a vez komzet gant ar muiañ a dud.

Ar malayeg (bahasa Melayu) eo ar yezh ofisiel, hag anzavet eo ar saozneg ivez a-c'houde Istor Malaysia.
C'hwec'h yezh sinaek a vez komzet ivez : kantoneg, mandarineg, hokkieneg, hakkaeg, hainaneg ha fuzhoueg. Yezhoù estren all a glever ivez digant Malaysianed : tamileg, telugueg, malayalameg, pandjabeg ha taieg.

RelijionoùAozañ

An islam zo bet lakaet da relijion ofisiel e Malaysia, ma tisklêrias 61,3% eus ar boblañs bout muzulmat e 2010.
Ar voudaegezh eo an eil relijion (19,8%), heuliet gant ar gristeniezh (9,2%) hag an hindouegezh (6,3%) ; relijionoù sinaat (konfusianegezh ha daoegezh a ya d'ober 1,3% ha 0,4% zo relijionoù all. Dizoue eo 0,8% eus ar boblañs, hag 1% eus an dud ne respontjont netra diwar-benn o relijion e 2010.

OadoùAozañ

Dasparzh an aodoù e Malaysia e 2017
Dregantad Merc'hed Paotred
0-14 vloaz 27,83% 4 238 991 4 493 084
15-24 bloaz 16,81% 2 598 958 2 677 834
25-54 bloaz 41,00% 6 358 762 6 507 499
55-64 bloaz 8,27% 1 277 558 1 316 331
> 65 bloaz 6,10% 1 005 125 907 850
Yaouank eo poblañs Malaysia, pa 'z eo 28,5 bloaz oad krenn an dud ; koshoc'hik eo ar merc'hed (28,8 vloaz) eget ar baotred (28,2 vloaz).
Da 1,37% e savas kresk ar boblañs e 2017.
En hevelep bloavezh e voe 19,1 ganedigezh dre 1000 den (85vet er bed).
Uheloc'h eo feur ar ganedigezhioù eget hini ar marvioù, pa voe 5,1 marv dre 1000 den e 2017 (192 vet er bed).

Liammoù diavaezAozañ

NotennoùAozañ