Digeriñ al lañser pennañ
Traffic cone.png
Krogit e-barzh !
Un danvez pennad eo ar pennad-mañ ha labour zo d'ober c'hoazh a-raok e beurechuiñ.
Gallout a rit skoazellañ Wikipedia dre glokaat anezhañ


Star of David.svg   Menorah7a.png
Tanac'h (Torah / Nevi'im / Ketouvim)
Talmoud · Halac'ha · Targoum
613 Mitzvot · Minhag · Midrach · Kabala
Achkenazed · Sefaraded · Mizrac'hed · Samaritaned · Djouhouried
Israel · Breizh · Frañs · Spagn
Alamagn · Polonia · Rusia
Stadoù-Unanet · Broioù muzulman
Ortodoksiezh yuzev · Yuzevegezh virour · Yuzevegezh adreizhet
Adgroueouriezh yuzev · Yuzevegezh frankizour · Karaegezh
Samaritanegezh
Hebraeg · Yidicheg · Ladinoeg · Djidieg · Yuzev-tateg
Bouc'horeg · Grouzineg
Zionouriezh
Istor ar zionouriezh · Bund (strollad) · Kibbutzim
Istor ar yuzevien en henamzer · Templ Jeruzalem · Harlu Babilon
Hasmoneed · Sanhedrin
Brezelioù yuzev-roman · Fariseed
Diaspora · Istor ar yuzevien er grennamzer
Haskalah · C'hasidegezh · Dishualidigezh ar yuzevien
Aliyah · Istor stad Israel
Brezelioù israelek-arabek · Trevadennoù yuzevek e Palestina
Enep-yuzevouriezh · Shoah


An hini goshañ eus an teir relijion undoueek (monoteist) meur eo ar yuzevegezh, dezhi en-dro da 15 milion a feizidi er bed a-bezh, ha yuzeviezh neuze a reer neuze eus ar feizidi-se. An diforc'h brasañ etre ar yuzevegezh hag an div relijion vras diazezet warni, ar gristeniezh hag an islam, eo al liamm etre an identelezh relijiel hag hini etnikel a vez pouezet warnañ el lodenn vrasañ eus ar c'hredennoù yuzev. Savet eo bet e 1948 ur riez eo ar yuzevegezh e relijion-stad, Israel eo e anv e koun ar riez a oa er memes lec'h en Henamzer kreis.

Taolenn

Achkenazed, Sefaraded ha Mizrac'hedAozañ

Dre vras, e vez graet Achkenazed (אשכנזים, ashkenazim, "alamaned") eus ar yuzevion a orin europat, pe e teufent eus Kreizeuropa pe eus Retereuropa, ha Sefaraded (ספרדים, sfaradim, "spagnoled") eus ar re a orin spagnol ha portugalat. Alies e vez graet Mizrac'hed (מזרחים, mizrahim, "tud ar reter" ) eus yuzevion a orin arab pe kaokazat.

An Tanac'h, ar Bibl yuzevAozañ

Hollad skridoù santel ar yuzevegezh a vez graet tanac'h (תנ״ך) anezhañ. Ur veradenn eo ar ger-mañ, stummet eus:

Kredennoù yuzev pennañAozañ

IstorAozañ

 
Steredenn David (מגן דוד, magen David), arouez ar yuzevegezh

Istor ar Yuzevegezh a zo kazi hini ar Yuzevien e-pad an Henamzer pa ne vezont anavezet nemet dre o levrioù dastumet ez-ofisiel, danevelloù ha skridoù lennegel ur endalc'h relijiel kreñv enno. Testennoù savet gant o amezeien (Egiptiz, Asirianed, Hittited) ne reont ket kalz a daveoù d'ar religion yuzev. Er mare hellenistel e teu da vezañ Aleksandria ur gêr m'emañ kalz a Yuzevien o chom enni hag evit an abeg-se e o bet troet ar Bibl yuzev e gresianeg, Bibl an Deg ha-tri-ugent den fur a reer anezhañ.

Gouelioù yuzevAozañ

Ne glot ket an deiziadur yuzev (350 deiz pep bloaz) gant hini gregorian (365 deiz pep bloaz). Neuze ne glot ket ar gouelioù yuzev gant deiziadoù gregorian resis kennebeut.

  • Roch ha-Chanah (ראש השנה, ro’sh ha-shānāh)
  • Yom Kippour (יום כיפור, yom kippūr)
  • Soukot (סֻכּוֹת, sukkōt)
  • Simc'hat Torah (שמחת תורה, simhat ha-tōrāh)
  • Hanouka (חנוכה, hanūkkah)
  • Tou bi-Chvat (ט"ו בשבט, tu bi'shevat)
  • Pourim (פורים, pûrîm)
  • Pesac'h (פסח, pesah)
  • Lag ba-Omer (ל"ג בעומר, lag ba-'ōmer)
  • Chavouot (שבועות, shavūot)
  • Ticha be-Av (תשעה באב, tish‘āh bə-āḇ)
  • Chabat (יום השבת, yom ha-shabbāt), bep Sadorn

Gouelioù nevez abaoe 1948:

  • Yom ha-Shoah (יום השואה, yom ha-shoah), devezh ar Shoah
  • Yom ha-Zikaron (יום הזכרון , yom ha-zikaron), devezh soudarded kozh arme Israel
  • Yom ha-Atsma'out (יום העצמאות, yom ha-atzma'uth), devezh dizalc'hidigezh stad Israel
  • Yom Yerouchalayim (יום ירושלים, yom yerushalāyim), devezh Jeruzalem

Yom ha-Zikaron, Yom ha-Atsma'out ha Yom Yerouchalayim a vez lidet e stad Israel ha gant yuzevion relijiel broadelour. Ne lid ket feizidi a gredennoù yuzev all (d. skw. Netourei Karta) ar gouelioù-mañ.

Niver a feizidi yuzev dre vro (e 2000)Aozañ

Stadoù Unanet 6.000.000
Israel 5.000.000
Rusia war-dro 750.000
Frañs 600.000
Ukraina 500.000
Kanada 350.000
Rouantelezh Unanet 250.000
Arc'hantina 250.000
Alamagn 220.000
Brazil 120.000
Aostralia 110.000
Hungaria 100.000
Suafrika 95.000
Italia 29.000
Turkia 23.000
Iran 20.000